«Να αφήσουμε τα πληκτρολόγια, να πάρουμε τη μοίρα μας στα χέρια μας» -Συνέντευξη του σπουδαίου Άντριου Τόμας Χουάγκ

Η φαντασία είναι ένας πόρος υπό εξαφάνιση, λέει στο iefimerida ο Άντριου Τόμας Χουάνγκ, από τους πιο επιδραστικούς δημιουργούς της σύγχρονης ψηφιακής εικόνας, που έρχεται πρώτη φορά στην Ελλάδα. Μιλά για την AI, τη μυθολογία, τη Björk, τα Ταρώ, την αντίδρασή μας απέναντι στις μεγάλες εταιρείας τεχνολογίας.

Ο Άντριου Τόμας Χουάνγκ ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία δημιουργών που έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν την αισθητική της ψηφιακής εποχής χωρίς να γίνουν αιχμάλωτοί της. Οι εικόνες κινούνται ανάμεσα στην video art, τη μυθολογία, την επιστημονική φαντασία και την ποπ κουλτούρα.

Μέσα από τις συνεργασίες του με τη Björk, την FKA twigs, την Kelela και τον Thom Yorke, δημιούργησε μερικά από τα πιο καθοριστικά οπτικά σύμπαντα της τελευταίας δεκαετίας: κόσμους όπου το σώμα γίνεται αρχείο, η τεχνολογία αποκτά πνευματικότητα και η εικόνα μοιάζει να αναπνέει.

Τώρα, με αφορμή την παρουσίαση του «The Deer of Nine Colors» στο Onassis Ready και το άνοιγμα της πρώτης φυσικής βάσης του Onassis ONX στην Ελλάδα, ο Χουάνγκ έρχεται για πρώτη φορά στην Αθήνα και δίνει μια σπάνια, εκτενή συνέντευξη. Μιλά για την τεχνολογία ως «έναν λαβύρινθο από καθρέφτες μέσα στον οποίο μπορείς να χαθείς», για έναν κόσμο όπου «οι τεχνολογίες έχουν μετατρέψει τα σώματά μας σε metrics» και για την ανάγκη να «επεκτείνουμε επειγόντως τη συλλογική μας φαντασία».

Συνδέει το βουδιστικό παραμύθι του Ελαφιού των Εννέα Χρωμάτων με τον μύθο της Άρτεμης και του Ακταίωνα, επιμένει ότι οι αρχαίες αφηγήσεις ίσως μπορούν ακόμη να μας θεραπεύσουν «από την ασθένεια του καπιταλισμού, της αποικιοκρατίας και της εκμετάλλευσης» και, ενώ πολλοί δημιουργοί ψηφιακών κόσμων παράγουν υπερ-στιλιζαρισμένες αλλά άδειες εικόνες, εκείνος επιστρέφει στον Αριστοτέλη: «Αν το έργο δεν έχει πάθος -αν δεν κάνει κάποιον να γελάσει ή να κλάψει- τότε γιατί να το δημιουργήσεις;».

Και κάπου ανάμεσα στα Ταρώ, τα βουδιστικά ελάφια, την Άρτεμη και τον Ακταίωνα, τις neon κάπες της Björk και τους αλγόριθμους, ο Χουάνγκ λέει ίσως το πιο ουσιαστικό πράγμα της συζήτησής μας: ότι κάποια στιγμή «πρέπει να απομακρυνθούμε από το πληκτρολόγιο και να πάρουμε τη μοίρα μας στα χέρια μας».

Αυτό που βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον τόσο στο Ίδρυμα Ωνάση όσο και στο ONX είναι ότι δεν αντιμετωπίζουν την τεχνολογία και τον αναλογικό κόσμο ως δύο αντίπαλες δυνάμεις σε σύγκρουση. Υπάρχει μια πραγματική επιμονή στο να συνυπάρχουν τα ψηφιακά συστήματα δίπλα στην αφή, το τελετουργικό, το γλυπτό, την αναπνοή, τη μνήμη, τη φυσική παρουσία. Το έργο σου μοιάζει βαθιά συνδεδεμένο με αυτή τη φιλοσοφία. Πιστεύεις ότι ο σύγχρονος πολιτισμός αρχίζει επιτέλους να ξεπερνά το απλοϊκό δίπολο «άνθρωπος εναντίον τεχνολογίας»;

Αυτή την περίοδο διαβάζω το βιβλίο «Glitch Feminism» της Legacy Russell και στα πρώτα κεφάλαια μιλά για τη σημασία τού να χρησιμοποιούμε τον όρο «away from the keyboard» (AFK – μακριά από το πληκτρολόγιο) αντί για το «in real life» (IRL – στην πραγματική ζωή), γιατί το IRL υπονοεί έναν ψευδή διαχωρισμό ανάμεσα στον φυσικό και τον ψηφιακό κόσμο, ενώ και οι δύο είναι πραγματικότητες που κατοικούμε και που διαρκώς διαπερνούν η μία την άλλη. Νομίζω λοιπόν πως, όταν μιλάμε για την τεχνολογία και τις ψηφιακές ζωές μας, μπορούμε να διακρίνουμε αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια οθόνη ή όχι, αλλά παρ’ όλα αυτά πιστεύω ότι ολοένα και περισσότερο αποδεχόμαστε μια πιο ολιστική πραγματικότητα, που περιλαμβάνει τις πολλαπλές εκδοχές της φυσικής και ψηφιακής μας εμπειρίας ως κάτι εναλλάξιμο και αλληλένδετο.

Και τι σημαίνει για εσένα το να φέρνεις το «The Deer of Nine Colors» στην Αθήνα και στο Onassis Ready, τη στιγμή που το ONX δημιουργεί την πρώτη φυσική του βάση στην Ελλάδα;

Είμαι ενθουσιασμένος που φέρνω το «The Deer of Nine Colors» στην Αθήνα για το άνοιγμα του νέου studio του ONX. Είναι η πρώτη φορά που έρχομαι στην Ελλάδα, οπότε είναι πραγματικά ξεχωριστό για μένα να παρουσιάζω εδώ τη δουλειά μου. Το ONX υπήρξε ένας εξαιρετικά γενναιόδωρος υποστηρικτής αυτού του πρότζεκτ, γι’ αυτό ήταν πολύ σημαντικό να βρίσκομαι εδώ προσωπικά. Ανυπομονώ να συνδεθώ με το ελληνικό κοινό και να γνωρίσω άλλους καλλιτέχνες και δημιουργούς αυτής της κοινότητας.

Το «The Deer of Nine Colors» μοιάζει να αιωρείται ανάμεσα στον αρχαίο μύθο και τη συνθετική παραγωγή εικόνας. Τι ήταν αυτό που σε τράβηξε σε αυτόν τον συγκεκριμένο θρύλο, σε μια εποχή όπου η τεχνολογία μοιάζει να ισοπεδώνει την πολιτισμική μνήμη μέσα σε έναν ατελείωτο όγκο περιεχομένου;

Με ενδιαφέρει πολύ η μυθολογία και η συλλογική συνείδηση, οπότε το να βρίσκομαι τώρα στην Αθήνα είναι κάτι πολύ ιδιαίτερο, γιατί εδώ η μυθολογία και η πολιτισμική μνήμη είναι τόσο βαθιά ριζωμένες. Νομίζω πως η ανθρωπότητα έχει περισσότερο από ποτέ ανάγκη αυτή τη σύνδεση με τον «βαθύ χρόνο» και ελπίζω ότι η τεχνολογία και η αφήγηση μπορούν να μας συνδέσουν πιο ουσιαστικά μεταξύ μας. Με τράβηξε αυτή η ιστορία επειδή τα ελάφια, σε πολλές κουλτούρες, λειτουργούν ως σύμβολα κοσμικής προέλευσης, ως εμβλήματα της φύσης αλλά και ως φορείς θείας δικαιοσύνης. Είναι σαν καθρέφτες πάνω στους οποίους προβάλλουμε τη σχέση μας με τη φύση και αναρωτιόμαστε ποιοι είμαστε απέναντι στο θείο. Η βουδιστική ιστορία «Το Ελάφι των Εννέα Χρωμάτων» έχει μάλιστα μεγάλες ομοιότητες με τον ελληνικό μύθο της Άρτεμης και του Ακταίωνα, όπου η νύμφη Άρτεμις μεταμορφώνει έναν κυνηγό σε ελάφι για να τον κατασπαράξουν τα ίδια του τα κυνηγόσκυλα, ως τιμωρία επειδή την είδε να λούζεται. Με παθιάζουν τέτοιες αφηγήσεις και ήθελα να τις εκσυγχρονίσω για να αφηγηθώ την ιστορία μιας γυναίκας που ανακαλύπτει ξανά την άγρια φύση μέσα της και τη διεκδικεί πίσω. Νομίζω πως η εποχή της AI μάς αναγκάζει να κοιταχτούμε πολύ σοβαρά στον καθρέφτη και να αναρωτηθούμε ποιοι είμαστε και τι γινόμαστε ως είδος. Ελπίζω λοιπόν η εγκατάστασή μου να αντανακλά αυτά τα ερωτήματα προς το κοινό.

Πιστεύεις ότι η τεχνολογία μπορεί να ανακτήσει μορφές μνήμης, πνευματικότητας και μύθου που η νεωτερικότητα προσπάθησε να καταστείλει; Ή μήπως φοβάσαι ότι η ταχύτητα και ο κορεσμός της ψηφιακής κουλτούρας παράγουν μια ακόμη βαθύτερη μορφή αποσωματοποίησης και πολιτισμικής αμνησίας;

Νομίζω πως η απάντηση είναι και τα δύο. Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά αποτελεσματικά στην ανάσυρση της πολιτισμικής μνήμης και στην πρόκληση δέους. Ταυτόχρονα όμως είναι και ένας λαβύρινθος από καθρέφτες μέσα στον οποίο μπορεί εύκολα να χαθείς. Είναι ένα δίκοπο μαχαίρι και εξαιρετικά περίπλοκο. Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι το μέλλον που θέλουν να μας επιβάλουν οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δεν είναι αναπόφευκτο. Έχουμε τη δυνατότητα να καθορίσουμε την πορεία του τεχνολογικού μας μέλλοντος και οφείλουμε να έχουμε τη βούληση να το κατευθύνουμε σωστά. Τα εργαλεία βρίσκονται στα χέρια μας.

Υπάρχει μια πολιτική διάσταση στον τρόπο που προσεγγίζεις την ασιατική μυθολογία, σχεδόν σαν άρνηση της δυτικής sci-fi αισθητικής και της εμμονής της με το μέλλον ως κατάκτηση. Προσπαθούσες συνειδητά να φανταστείς ένα διαφορετικό είδος φουτουρισμού;

Απολύτως. Με ενδιαφέρουν πολύ οι παγκόσμιοι φουτουρισμοί, ιδιαίτερα εκείνοι που προέρχονται από άλλες ηπείρους και από τον Παγκόσμιο Νότο. Με ενδιαφέρουν εναλλακτικά, προγονικά παραδείγματα που ίσως μπορούν να προσφέρουν λύσεις στα σημερινά μας προβλήματα και ελπίζω ότι, εκσυγχρονίζοντας αυτές τις ιστορίες, μπορούμε να αναβιώσουμε αρχαίες ιδέες ικανές να μας θεραπεύσουν από την ασθένεια του καπιταλισμού, της αποικιοκρατίας και της εκμετάλλευσης.

Στο «The Deer of Nine Colors» το σώμα μοιάζει σχεδόν με αρχείο, κουβαλώντας καταγωγή, τραύμα, επιθυμία και μύθο. Πώς σκέφτεσαι τη σωματική μνήμη σε σχέση με τις ψηφιακές τεχνολογίες που ολοένα και περισσότερο εξωτερικεύουν τη μνήμη μετατρέποντάς την σε δεδομένα;

Οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν μετατρέψει τα σώματά μας σε μετρήσιμα metrics. Η ψηφιοποίηση της φυσικής μας ύπαρξης έχει παθολογικοποιήσει το σώμα, μετατρέποντάς το σε ποσοτικοποιήσιμους αριθμούς. Εγώ προτιμώ να σκέφτομαι το ανθρώπινο σώμα σαν το κβαντικό σύμπαν. Το σώμα, όπως και η ψυχή, δεν είναι σταθερό· είναι ρευστό, γεμάτο παράδοξα και αδύνατες αντιφάσεις. Με αυτό στο μυαλό, ήθελα η ταινία μου να αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που αναθέτει τις αναμνήσεις και την εσωτερική της ζωή στην τεχνολογία. Και ενώ αυτή η τεχνολογία μπορεί να ξεθάψει γι’ αυτήν πανέμορφα οράματα, στο τέλος είναι δική της ευθύνη να αποφασίσει ποια είναι. Νομίζω ότι είναι εύκολο να συμβουλευόμαστε υπερβολικά αυτά τα «μαντικά» εργαλεία. Να κοιτάμε τα Ταρώ για υπερβολικά πολλή ώρα ή να ατενίζουμε τον καθρέφτη μέχρι να χαθούμε μέσα του. Κάποια στιγμή πρέπει να απομακρυνθούμε από το πληκτρολόγιο και να πάρουμε τη μοίρα μας στα χέρια μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία είναι «κακή», αλλά ότι εξαρτάται από εμάς το πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε. Οι μνήμες μας μάς ανήκουν και μόνο εμείς μπορούμε να αποφασίσουμε πώς θα τις ερμηνεύσουμε προχωρώντας μπροστά.

Πολλοί καλλιτέχνες που δουλεύουν με προηγμένες οπτικές τεχνολογίες καταλήγουν να παράγουν υπερ-στιλιζαρισμένους αλλά συναισθηματικά κενούς κόσμους. Το δικό σου έργο αντιστέκεται σε αυτό. Πώς προστατεύεις τη συναισθηματική και πνευματική πυκνότητα μέσα σε τόσο διαμεσολαβημένα ψηφιακά περιβάλλοντα;

Ως σκηνοθέτης πιστεύω ότι το έργο πρέπει να έχει καρδιά. Πιστεύω πραγματικά στις τρεις μορφές πειθούς του Αριστοτέλη: ethos, logos και pathos (ήθος, λόγος, πάθος). Προσπαθώ το έργο μου να αγγίζει ένα ευρύτερο ηθικό θέμα, να είναι προσεκτικά κατασκευασμένο και συναισθηματικά ουσιαστικό. Αν δεν υπάρχει pathos -αν στο τέλος δεν κάνει κάποιον να γελάσει ή να κλάψει- τότε γιατί να το δημιουργήσεις; Αν πρόκειται να φτιάχνουμε έργα, πρέπει να αγγίζουμε τις ψυχές των ανθρώπων. Δεν βλέπω αλλιώς το νόημα.

Οι συνεργασίες σου με τη Björk, την FKA twigs, την Kelela και τον Thom Yorke μοιράζονται μια εμμονή με τις ασταθείς ταυτότητες και τις μεταβαλλόμενες καταστάσεις. Τι καταλαβαίνουν σήμερα οι pop μουσικοί για την εικόνα που ο κόσμος της σύγχρονης τέχνης εξακολουθεί μερικές φορές να χάνει;

Η ποπ κουλτούρα είναι απλώς τέχνη που μπορείς να αγγίξεις. Οι ποπ μουσικοί γνωρίζουν ότι πρέπει να φτάσεις στους ανθρώπους, να τους πιάσεις από το χέρι και να αγγίξεις την ψυχή τους. Ο κόσμος της fine art έχει την κριτική σκέψη και τον θεωρητικό διάλογο, αλλά συχνά εγκλωβίζεται σε μια ακαδημαϊκή γλώσσα που αποξενώνει και απευθύνεται σε μια εξαιρετικά προνομιούχα niche αγορά. Πιστεύω πως είναι δυνατόν να δημιουργείς έργα που κινούνται ανάμεσα και στους δύο κόσμους. Άνθρωποι όπως η Björk, η twigs ή ο Thom Yorke το έχουν πετύχει αυτό εξαιρετικά.

Θα μπορούσες να μοιραστείς μια ανάμνηση από τη συνεργασία σου με τη Björk; Τι σε εξέπληξε περισσότερο στον τρόπο που σκέφτεται, δουλεύει ή φαντάζεται;

Όταν γνώρισα πρώτη φορά τη Björk, προσπαθούσαμε να λύσουμε το ζήτημα του κοστουμιού που θα φορούσε στο βίντεο κλιπ του «Mutual Core». Μου έστελνε βίντεο όπου έραβε κρυστάλλους πάνω σε μια καρφίτσα και λάτρεψα το πόσο hands-on είναι. Δεν φοβάται να λερώσει τα χέρια της για να γίνουν τα πράγματα. Για το «Stonemilker» βάψαμε τα σεντόνια της φωσφοριζέ κίτρινα το βράδυ πριν από το γύρισμα για να τα μετατρέψουμε σε κάπα. Κάθε στιγμή μαζί της είναι επίλυση προβλημάτων μέσα από το παιχνίδι, ένα σοβαρό παιχνίδι.

Η ποπ κουλτούρα συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι εφήμερο, κι όμως μερικοί από τους πιο ριζοσπαστικούς πειραματισμούς με την ψηφιακή αισθητική συμβαίνουν σήμερα μέσα από music videos και live performances, περισσότερο παρά στα μουσεία. Το να δουλεύεις με ποπ καλλιτέχνες σε απελευθέρωσε δημιουργικά;

Ναι, απόλυτα. Τα music videos μού έδωσαν τα σημαντικότερα μαθήματα γύρω από τη συνεργασία. Είναι σαν δημιουργικό Kumon, λύνεις συνεχώς μαθηματικά προβλήματα. Νιώθω πλέον πολύ πιο ευέλικτος καλλιτεχνικά εξαιτίας αυτής της εμπειρίας.

Μπαίνουμε σε μια εποχή όπου η AI μπορεί να παράγει άπειρες εικόνες σχεδόν ακαριαία. Πιστεύεις ότι αυτό αλλάζει θεμελιωδώς τον ρόλο του καλλιτέχνη ή μήπως κάνει τη φαντασία, την υπογραφή και τη συναισθηματική ιδιαιτερότητα του ανθρώπου ακόμη πιο πολύτιμες;

Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Είναι πιο σημαντικό από ποτέ να αναρωτηθούμε τι ορίζει πραγματικά την πρακτική του να είσαι καλλιτέχνης. Πρέπει να καθίσουμε μόνοι με τον εαυτό μας και να αναρωτηθούμε γιατί το κάνουμε αυτό. Τι σημαίνει μια επιτυχημένη καλλιτεχνική ζωή; Πιστεύω ότι το θέατρο και οι εμπειρίες διά ζώσης είναι πιο σημαντικές από ποτέ. Πρέπει να αντισταθούμε στην «οπτική σαβούρα» και να βρούμε τρόπους άμεσης επικοινωνίας μεταξύ μας. Δεν θεωρώ ότι η AI είναι από μόνη της καλή ή κακή. Απλώς πρέπει να μάθουμε να ζούμε μαζί της και μαζί με τους εαυτούς μας απέναντι σε αυτή τη νέα μορφή νοημοσύνης που εμφανίζεται.

Θεωρείς ότι η φαντασία σήμερα είναι ένας πόρος υπό εξαφάνιση;

Απολύτως. Πρέπει επειγόντως να διευρύνουμε τη συλλογική μας φαντασία.

Έχεις συνδεθεί με το ONX μέσα από πρότζεκτ που ωθούν το την καθηλωτική-εμβυθιστική αφήγηση πέρα από το θέαμα, προς κάτι πιο συναισθηματικό, μυθολογικό και σωματικό. Τι έχει σημαίνει αυτή η σχέση για εσένα καλλιτεχνικά; Πιστεύεις ότι το ONX έχει δημιουργήσει έναν διαφορετικό χώρο για τους καλλιτέχνες που δουλεύουν με την τεχνολογία, λιγότερο βασισμένο στη νεωτερικότητα και περισσότερο στον πειραματισμό, την οικειότητα και το μακροπρόθεσμο world-building; Και πώς φαντάζεσαι αυτή τη συνεργασία στο μέλλον;

Το ONX είναι πραγματικά ξεχωριστό και αυτό οφείλεται στους ανθρώπους του. Απόλαυσα πολύ τις προσωπικές μου συζητήσεις με την ομάδα του ONX και έχω δει από κοντά την αφοσίωσή τους στη δημιουργία ουσιαστικής τέχνης. Όλη η δική μου καλλιτεχνική πρακτική βασίζεται στις σχέσεις, γι’ αυτό αισθάνομαι ευγνωμοσύνη που βρίσκομαι μέσα σε αυτή την κοινότητα ανθρώπων που εργάζονται προς μια μακροπρόθεσμη οικοδόμηση κόσμων. Ελπίζω να συνεχίσω αυτή την οικοδόμηση νέων κόσμων μαζί με το ONX και θεωρώ εξαιρετικά συναρπαστική την υποδομή που δημιουργούν και επεκτείνουν. Πιστεύω πως τα καλύτερα έρχονται ακόμη.

Ιnfo

To έργο «The Deer of Nine Colors» του Άντριου Τόμας Χουάνγκ, παρουσιάζεται στο Οnassis Ready στο πλαίσιο  της «ONX Showcase», της πρώτης  έκθεσης εμβυθιστικής τέχνης που παρουσιάζει στην ελληνική του έδρα το Onassis ONX. Από τις 21 έως τις 24 Μαΐου. Θέσεις εδώ