Δύο νέες εκθέσεις στο ΕΜΣΤ: Οι αντιφάσεις του κοσμοπολιτισμού στην ΝΑ Μεσόγειο [εικόνες]

Δύο νέες εκθέσεις εγκαινιάζει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο πλαίσιο του 2τούς προγράμματος που στρέφεται γύρω από τη θεματική του κοσμοπολιτισμού και ολοκληρώνεται το 2028.

Πρόκειται για τις ατομικές εκθέσεις της Δέσποινας Μεϊμάρογλου, «This is Not a Movie», σε επιμέλεια Ελένης Κούκου και της Ήρας Μπουγιουκτασιάν, «Αντιφωνίες», σε επιμέλεια Nilüfer Şaşmazer, που ανοίγουν τις πόρτες τους στο κοινό στις 10 Δεκεμβρίου 2026.

Το νέο πρόγραμμα του ΕΜΣΤ

Με αφετηρία την άνοιξη του 2026 και τις εκθέσεις των Γιάννη Χρήστου, Νίκης Καναγκίνη και Στάθη Λογοθέτη -δημιουργών των οποίων οι καλλιτεχνικές πρακτικές αναπτύχθηκαν σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής τους, με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde, αλλά και μια βαθιά κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου- το πρόγραμμα αυτό επιδιώκει να αναστοχαστεί την κληρονομιά του ιστορικού κοσμοπολιτισμού και τον απόηχό του στο παρόν, που επιβιώνει μέσα από την ατομική ή συλλογική μνήμη και μέσα από τις ενσαρκώσεις τους ως λόγου, εικόνας, μουσικής ή αρχιτεκτονήματος.

Κεντρικός προβληματισμός του προγράμματος είναι η επανεξέταση του πλούσιου αλλά εύθραυστου βιώματος του κοσμοπολιτισμού στις μεγάλες πόλεις-λιμάνια του πρώην οθωμανικού κόσμου στην Ανατολική Μεσόγειο, τη γνωστή και ως Λεβάντε – τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και τη Βηρυτό, με αποκορύφωμα τη μεγάλη ομαδική έκθεση «The Cosmopolitans», σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, το 2027.

Στόχος του ευρύτερου αυτού προγράμματος είναι να διερευνήσει τις μνήμες, τις παραγωγικές σχέσεις, τις εντάσεις και τις αντιφάσεις του κοσμοπολιτισμού και να αναδείξει τις θετικές και αρνητικές όψεις του και τα διδάγματα της ιστορικής του εμπειρίας.

Δέσποινα Μεϊμάρογλου: «This is Not a Movie»

H έκθεση «This is Not a Movie» της Δέσποινας Μεϊμάρογλου στο ΕΜΣΤ μας συστήνει μια καλλιτέχνιδα γεννημένη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου λίγο πριν από την εκδίωξη της εκεί ελληνικής κοινότητας, προϊόν η ίδια ενός κοσμοπολιτισμού που αγκαλιάζει τις γλώσσες, τις χώρες, τους ανθρώπους, τις κοινότητες και τις ιστορίες τους.

Κορυφαία καλλιτέχνιδα της γενιάς της, η Μεϊμάρογλου (γενν. 1944), είναι γνωστή για ένα έργο που επιδιώκει τη συστηματική αποδόμηση της μιντιακής γλώσσας για να φανερώσει τους τρόπους με τους οποίους η γλώσσα αυτή χειραγωγεί τον αποδέκτη του μηνύματός της, επιβάλλοντας προκατασκευασμένες αντιλήψεις.

Η Μεϊμάρογλου, που έχει θητεύσει στον χώρο των μίντια και της διαφήμισης, ανέπτυξε μια υβριδική καλλιτεχνική πρακτική ιδιοποίησης δημοσιευμένου υλικού －εικόνες και κείμενα εφημερίδων, ρεπορτάζ περιοδικών, διαφημίσεις και ειδήσεις από την τηλεόραση－ αποδομώντας τον τρόπο που τα ΜΜΕ κατασκευάζουν την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας στερεοτυπικές εικόνες. Το έργο της μεταχειρίζεται μια ευρεία γκάμα μέσων, από ποικίλες τεχνικές εκτύπωσης ως τη βιντεοεγκατάσταση αλλά και το βιβλίο.

Η παρούσα έκθεση προετοιμάστηκε σε συνεργασία με την καλλιτέχνιδα και περιλαμβάνει έργα από ενότητες-σταθμούς στην καλλιτεχνική της πορεία. Αξιοποιεί έργα της από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, ή από ιδιωτικές συλλογές όπως η Συλλογή Πορταλάκη, αλλά και άλλα που παραχωρεί η ίδια στο Μουσείο για τις ανάγκες της έκθεσης.

Πιο συγκεκριμένα, η έκθεση συγκεντρώνει έργα που αποτυπώνουν τον πάγιο προβληματισμό της καλλιτέχνιδας με τη βία και τις πολλαπλές μορφές της, είτε πρόκειται για βία κατά των γυναικών είτε για βία κατά ομάδων, κοινοτήτων και λαών, για κρατική καταστολή, τρομοκρατία αλλά και την κουλτούρα της οπλοκατοχής －μια επισκόπηση που περιλαμβάνει τις ποικίλες αποχρώσεις και γεωγραφικές εκδηλώσεις του φαινομένου.

Ήρα Μπουγιουκτασιάν: Αντιφωνίες

Στο έργο της γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη, Ελληνο-Αρμενικής καταγωγής Ήρας Μπουγιουκτασιάν, η συχνά τραυματική συλλογική μνήμη, η απώλεια, ο εκπατρισμός και η ιστορία ως ίχνος που επιβιώνει στα υλικά του παρόντος, επανέρχονται για να θυμίσουν κοινά ιστορικά βιώματα και την κοινή μοίρα των ανθρώπων απέναντι στη βία του πολέμου, ιστορίες που έχουν αποσιωπηθεί, αλλά και την κυκλικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η έκθεση συγκεντρώνει έργα της Μπουγιουκτασιάν φιλοτεχνημένα τα τελευταία τέσσερα χρόνια που, μετά την πρώτη τους παρουσίαση στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Arter της Κωνσταντινούπολης, παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Οι διασπορικές κοινότητες της πολυπολιτισμικής Κωνσταντινούπολης στους όψιμους χρόνους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το τραυματικό ιστορικό βίωμα της διάλυσής τους και του ξεριζωμού και το φάσμα της ατομικής και συλλογικής αυτής μνήμης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου κατέχουν κεντρικό ρόλο στο έργο της. Μέσα από έργα που παραπέμπουν στα τέσσερα στοιχεία της φύσης, η έκθεση αποτελεί μια περιήγηση σε τοπία όπου η μνήμη, ο χρόνος και ο τόπος είναι διαρκώς ρευστά. Η έκθεση περιλαμβάνει έργα που έχουν τις ρίζες τους στα Ταταύλα, την πολυπολιτισμική γειτονιά της Κωνσταντινούπολης όπου γεννήθηκε η καλλιτέχνιδα -παλαιότερα γνωστή ως «Μικρή Αθήνα»- της οποίας οι χωρικοί και κοινωνικοπολιτικοί μετασχηματισμοί τροφοδοτούν εδώ και καιρό το έργο της. Ο αντίλαλος των ιστορικών ρήξεων που εγγράφονται σε αυτό το τοπίο φτάνει ως την Αθήνα, που φιλοξένησε όσους ξεριζώθηκαν κατά το ταραγμένο παρελθόν της περιοχής.

Παράλληλα, στα έργα της έκθεσης συναντιούνται δύο χαμένα ποτάμια –το Ντολαπντερέ στην Κωνσταντινούπολη και ο Ιλισός στην Αθήνα– που συνομιλούν μέσα από τα μετασχηματισμένα τοπία τους.