«Πέρα από τη σκιά της Αθήνας»: Εγκώμια της Frankfurter Allgemeine Zeitung για τον πολιτισμό της Θεσσαλονίκης

Την εμπειρία που βίωσε στη Θεσσαλονίκη, αποτυπώνει σε άρθρο του στην κορυφαία γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) ο δημοσιογράφος Rainer Hermann.

Ο ίδιος βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη το διάστημα 27-28 Μαρτίου, μαζί με πολλούς ακόμη δημοσιογράφους από τη Γερμανία και την Αυστρία, με αφορμή την παρουσίαση του νέου CD της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης (ΚΟΘ) «Another Dawn», που κυκλοφορεί από τη γερμανική δισκογραφική εταιρεία Berlin Classics.

Συναυλία στο Σπήλαιο των Πετραλώνων

Παράλληλα με τη ζωντανή παρακολούθηση της ΚΟΘ στην παρουσίαση της ηχογράφησης, αλλά και τη μοναδική μουσική εμπειρία που έζησαν την επόμενη ημέρα στο Σπήλαιο των Πετραλώνων, στη συναυλία «Sequenza», οι δημοσιογράφοι είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία και τις ομορφιές της, μεταφέροντας πλέον τις εντυπώσεις τους στο κοινό των μέσων που εκπροσωπούν.

Ο Rainer Hermann αναφέρθηκε εκτενώς στην Κυριακάτικη έκδοση της FAZ (10/5/2026) στην πόλη, την ιστορία και τον πολιτισμό της, ενώ έκανε ιδιαίτερη μνεία και στην Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, υπογραμμίζοντας τα τελευταία της επιτεύγματα.

Ο Hermann θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς δημοσιογράφους και επί δεκαετίες υπήρξε ανταποκριτής της FAZ για την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. Θεωρείται, επίσης, κορυφαία φωνή στον γερμανόφωνο χώρο για ζητήματα πολιτισμού, γεωπολιτικής και ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου, με ιδιαίτερη επιρροή στη γερμανική κοινή γνώμη και στους διαμορφωτές πολιτιστικής πολιτικής.

Σε δελτίο τύπου της η ΚΟΘ προωθεί μεταφρασμένο το δημοσίευμα:

«Πέρα από τη σκιά της Αθήνας» του Rainer Hermann

Η ελληνική πόλη της Θεσσαλονίκης έχει πολλά να προσφέρει: ένα παραλιακό μέτωπο επτά χιλιομέτρων, μια μακρά λίστα με μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και μια δραστήρια διεθνή μουσική σκηνή. Ήρθε η ώρα να την ανακαλύψετε.

Τέτοιος παραλιακός περίπατος δεν υπάρχει σε πολλές Μεσογειακές πόλεις, και οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης τον απολαμβάνουν με κάθε τρόπο: περπατώντας ή κάνοντας τζόκινγκ στον ήλιο κατά μήκος των επτά χιλιομέτρων μεταξύ του λιμανιού και του Μεγάρου Μουσικής. Στο βάθος, ο Όλυμπος λαμπυρίζει πάνω από τη θάλασσα. Ο Δίας ευνόησε τους ανθρώπους στους πρόποδες του επιβλητικού βουνού του: με την πανέμορφη Αλκμήνη απέκτησε τον Ηρακλή, που σύμφωνα με τον μύθο ήταν ο πρόγονος των ισχυρών βασιλιάδων της Μακεδονίας, του Φιλίππου Β΄ και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η ετεροθαλής αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου έδωσε στην πόλη το όνομά της: Θεσσαλονίκη.

Αργότερα, ο Απόστολος Παύλος έφερε τον Χριστιανισμό στην πόλη, από την οποία μόνο η πόλη του Βυζαντίου ήταν μεγαλύτερη και πιο μεγαλοπρεπής στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι Εβραίοι που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία εγκαταστάθηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και σύντομα αποτελούσαν σχεδόν το μισό του πληθυσμού της ακμάζουσας πόλης. Το 1881 γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο γιός ενός Οθωμανού αξιωματούχου: ο Μουσταφά Κεμάλ, αργότερα γνωστός ως Ατατούρκ, ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Παρά την πλούσια ιστορία της, η Θεσσαλονίκη παραμένει σήμερα στη σκιά των πιο επιφανών γειτόνων της, της Αθήνας και της Κωνσταντινούπολης. Και αυτό είναι άδικο, διότι η Θεσσαλονίκη έχει ακριβώς αυτό που λείπει από την Αθήνα: η Αθήνα, μετά την καταστροφή της από τα Ρωμαϊκά στρατεύματα, συρρικνώθηκε σε ένα ασήμαντο χωριό, και ο λήθαργός της έληξε μόλις το 1834, όταν έγινε η πρωτεύουσα του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους. Από την άλλη, η Θεσσαλονίκη παρέμενε πάντα μια πλούσια και ζωντανή μητρόπολη στο το πέρασμα των αιώνων.

15 Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς

Με 15 μνημεία που φέρουν τον χαρακτηρισμό Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η πόλη δεν στερείται αξιοθέατων. Το σύνολο των βυζαντινών εκκλησιών και μοναστηριών είναι μοναδικό. Το παλαιότερο κτίριο στον κατάλογο είναι η Ροτόντα, χτισμένη το 305 από τον Γαλέριο, ο οποίος επέλεξε τη Θεσσαλονίκη ως αυτοκρατορική κατοικία. Πιθανότατα παρήγγειλε την υπέροχη αυτή θολωτή κατασκευή για να τιμήσει τον Δία. Μέσα σε αυτήν, τα πρώιμα χριστιανικά ψηφιδωτά, από τα παλαιότερα του είδους τους, έχουν αψηφήσει κάθε μεταγενέστερη αναδιαμόρφωση του επιβλητικού κτιρίου.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο απεικονίζει γλαφυρά τη διαφορά μεταξύ Αθήνας και Θεσσαλονίκης στην αρχαιότητα. Ενώ οι πολίτες της Αθήνας, οι οποίοι για πάνω από δύο αιώνες δεν ανέχονταν κανέναν βασιλιά ή ηγεμόνα από πάνω τους, δεν επιδείκνυαν τον πλούτο τους, οι Μακεδόνες βασιλιάδες και οι οικογένειές τους το έκαναν εκτενώς. Έτσι, το μουσείο εκθέτει μια μοναδική συλλογή χρυσών αντικειμένων από εκείνη την εποχή – με τον χρυσό που εξορύχθηκε κατά την αρχαιότητα από 4 ποτάμια και ένα ορυχείο να λαμβάνει τη μορφή κάθε είδους κοσμήματος, τελετουργικού αντικειμένου ή και μορφή φύλλων βελανιδιάς και δάφνινων στεφανιών.

Ο Πάπυρος του Δερβενίου, που αποκρυπτογραφήθηκε μόλις το 2006, είναι εντυπωσιακός. Είναι το πρώτο λογοτεχνικό έγγραφο της Ευρώπης και αποτελεί έγγραφο Παγκόσμιας Μνήμης της UNESCO από το 2015. Στα 266 σωζόμενα θραύσματά του, ο συγγραφέας, γύρω στο 340 π.Χ., κατά την παράδοση του μυθικού τραγουδιστή Ορφέα, περιγράφει τη δημιουργία του κόσμου και τη γέννηση των θεών. Από εδώ ξεκίνησε η γραπτή λογοτεχνία της Ευρώπης.

«Το Βυζάντιο καθρεφτίζεται στη Θεσσαλονίκη»

Το Βυζάντιο καθρεφτίζεται στη Θεσσαλονίκη με πολλούς τρόπους. Ό,τι χτιζόταν στην πρωτεύουσα στον Βόσπορο, χτιζόταν και στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της αυτοκρατορίας: μια (κάπως μικρότερη) Αγία Σοφία, ένα επιβλητικό τείχος της πόλης που χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο, και ένα φρούριο με επτά πύργους (Επταπύργιο, Γεντί Κουλέ).

Όπως και η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη ήταν μια ζωντανή, πολυπολιτισμική πόλη. Οι Εβραίοι ζούσαν κοντά στη θάλασσα, οι Μουσουλμάνοι στην πλαγιά του λόφου και οι Χριστιανοί στο κέντρο, γύρω από τις πολυάριθμες εκκλησίες. Η ιστορία παραμένει ζωντανή στην ατμόσφαιρα στα στενά δρομάκια της πρώην τουρκικής συνοικίας με τα ξύλινα σπίτια και τα κρεμαστά παράθυρα, ενώ στο κέντρο, οι δρόμοι της αγοράς σαγηνεύουν με ανατολίτικη γοητεία.

Τον 20ο αιώνα, όλα άλλαξαν απότομα. Με την ανταλλαγή πληθυσμών του 1922, οι Μουσουλμάνοι θεωρούνταν πλέον Τούρκοι και έπρεπε να φύγουν, ενώ πολλοί Χριστιανοί ήρθαν από την Τουρκία, διότι πλέον θεωρούνταν Έλληνες. Τον Ιούλιο του 1943, οι Ναζί συγκέντρωσαν τους Εβραίους στην Πλατεία Ελευθερίας, που σήμερα είναι χώρος στάθμευσης. Από εκεί τους έστειλαν στο Άουσβιτς, από όπου κανείς δεν επιβίωσε.

Η Θεσσαλονίκη έγινε μια Ελληνική χριστιανική πόλη. Ακόμα και σήμερα, ωστόσο, λατρεύει τη μουσική των Σεφαραδιτών Εβραίων της, και στα σοκάκια, για παράδειγμα γύρω από την Πλατεία Άθωνος, μπορεί κανείς να ακούσει το μελαγχολικό ρεμπέτικο των Ελλήνων προσφύγων από τη Μικρά Ασία. «Κανείς δεν μένει χωρίς πατρίδα όσο υπάρχει η Θεσσαλονίκη», έγραψε κάποτε ένας ποιητής.

Η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης αναβιώνει την χαμένη πολυπολιτισμικότητα της πόλης. Οι περισσότεροι από εκατό μουσικοί της, με επικεφαλής τον εξάρχοντα Σίμο Παπάνα, είναι αφοσιωμένοι στην πολιτιστική ποικιλομορφία της Θεσσαλονίκης και η μουσική τους κάνει εντύπωση. Εκτός από το τυπικό κλασικό ρεπερτόριο, φέρνουν και λιγότερο γνωστούς συνθέτες στις αίθουσες συναυλιών. Πρόσφατα εμφανίστηκαν στην Elbphilharmonie στο Αμβούργο και στη Musikverein στη Βιέννη, όπου χάρισαν στην ελληνική μουσική τη θέση που της αξίζει.

Στηρίζοντας τους Έλληνες Συνθέτες

Η ορχήστρα εστιάζει επίσης στην προώθηση Εβραίων συνθετών. Τον Φεβρουάριο, κυκλοφόρησε ένα CD με τα κοντσέρτα για βιολί των Erich Korngold και Joseph Achron, ερμηνευμένα από τον νεαρό σταρ από το Μόναχο Tassilo Probst. Η ορχήστρα, υπό τη διεύθυνση του Γερμανού αρχιμουσικού Daniel Geiss, πρωτοπόρησε με την πρεμιέρα του έργου του Λιθουανογερμανού συνθέτη Achron, ο οποίος, όπως και ο Korngold, είχε καταφέρει να δραπετεύσει από τους Ναζί και να καταφύγει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το κοντσέρτο του για βιολί, το οποίο υπήρχε μόνο σε χειρόγραφες παρτιτούρες, δεν είχε ερμηνευτεί ποτέ στο παρελθόν.

Το πρόγραμμα της συναυλίας την Ορθόδοξη Κυριακή των Βαΐων, με τίτλο «Συναυλία για την Ειρήνη», ήταν ασυνήθιστο. Την ορχήστρα διηύθυνε η Ιρανή μαέστρος Yalda Zamani, συνοδευόμενη από την Εβραία βιολονίστα Liv Migdal, και το πρόγραμμα περιελάμβανε συνθέσεις από τον Λίβανο, το Ισραήλ και το Ιράν, μαζί με έργα του RIchard Strauss.

Εκτός από τον στόχο της προώθησης Ελλήνων συνθετών, ένας άλλος είναι η ενδυνάμωση των καλών σχέσεων με την Τουρκία, συγκεκριμένα μέσω της συνεργασίας με τον πιανίστα Fazıl Say. Το κονσέρτο του για λύρα, παραγγελία της Ορχήστρας, έκανε πρεμιέρα στη Βιέννη τον Σεπτέμβριο του 2025. Έκτοτε, η λύρα έχει γίνει σήμα κατατεθέν της ορχήστρας. Το επτάχορδο αρχαίο νυκτό όργανο είχε περιέλθει στην αφάνεια όταν, πριν από είκοσι χρόνια , ο Νίκος Ξανθούλης, τότε κορυφαίος τρομπετίστας της Εθνκής Λυρικής Σκηνής, άρχισε να ενδιαφέρεται γι’ αυτό. Μελέτησε τις απεικονίσεις οργανοπαικτών λύρας σε χιλιάδες αρχαία κεραμικά, παρατηρώντας τις σχέσεις ανάμεσα στα χέρια και στα δάχτυλα. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να αποσπάσει συναρπαστικούς ήχους από το όργανο, που εκτείνονται σε περισσότερες από τρεις οκτάβες. Ακόμη και ο Μπαχ μπορεί να παιχτεί στη λύρα. Συνθέτες όπως ο Fazıl Say και ο Lowell Liebermann έγραψαν κοντσέρτα για τον Ξανθούλη. Ο σημαντικότερος συνθέτης για το όργανο είναι ο ίδιος ο Ξανθούλης, ο οποίος έχει συνθέσει και μουσική για θέατρο.

Η ανακατασκευή της λύρας που έπαιξε ο Ξανθούλης βασίστηκε σε μοντέλα από μουσεία. Το ίδιο και αυτή ενός φλάουτου 8.000 ετών, φτιαγμένου από κόκκαλο κατσίκας, από το οποίο ο φλαουτίστας Δημήτρης Κούντουρας δημιούργησε θαυμαστούς ήχους. Σε μια νέα παραγωγή της ορχήστρας, αυτά τα όργανα -μαζί με άλλα φλάουτα, όπως ένα δίφωνο διπλό φλάουτο, βιολιά και μια φωνή- ήχησαν στο σπήλαιο των Πετραλώνων, κοντά στη Θεσσαλονίκη. Μια δημόσια ξενάγηση μας περιήγησε στο σπήλαιο, μέσα στο οποίο έχουν βρεθεί ένα κρανίο και οστά που εκτιμάται ότι είναι 290.000 ετών. Εδώ ζούσαν κάποτε οι πρόγονοι των Νεάντερταλ.

Πουθενά αλλού δεν έχουν πραγματοποιηθεί συναυλίες με μουσική που να εκτείνεται σε εύρος οκτώ χιλιετιών: το πρόγραμμα εκτείνεται από τη νεολιθική εποχή, την αρχαιότητα, τον μεσαίωνα και την εποχή του μπαρόκ έως τη σύγχρονη εποχή, και περιλαμβάνει έργα όπως η «Sequenza» για φλάουτο ή φωνή του Λουτσιάνο Μπέριο. Αυτό, λέει ο διευθυντής της ορχήστρας και συνθέτης Σίμος Παπάνας, αποδεικνύει ότι η μουσική έχει υπάρξει άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Η Θεσσαλονίκη αναδύεται από τη σκιά των μεγαλύτερων γειτόνων της, της Αθήνας και της Κωνσταντινούπολης.

Πώς να φτάσετε: Υπάρχουν καθημερινές απευθείας πτήσεις προς τη Θεσσαλονίκη από το Βερολίνο, το Μέμινγκεν, το Μόναχο, το Ντίσελντορφ και τη Φρανκφούρτη.

Περισσότερες πληροφορίες για ταξίδια στην Ελλάδα μπορείτε να βρείτε στο www.visitgreece.gr, και περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης στο www.tsso.gr».

ΑΠΕ-ΜΠΕ