Το πιο πολυσυζητημένο γκολ στην ιστορία των Μουντιάλ δεν μπήκε ποτέ, αλλά χάρισε στην Αγγλία το μοναδικό της Παγκόσμιο Κύπελλο

Αύριο Κυριακή, στις 22:00 το βράδυ ώρα Ελλάδος, όλα τα βλέμματα των ποδοσφαιρόφιλων θα είναι στραμμένα στο Στάδιο του Νιου Τζέρσεϊ των Η.Π.Α. καθώς θα διεξάγεται ο μεγάλος τελικός του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ανάμεσα στην Ισπανία και την Αργεντινή. Η «Αλμπισελέστε», όπως είναι το προσωνύμιο της λατινοαμερικανικής ομάδας, προκειμένου να φθάσει έως εδώ έπρεπε πρώτα να θέσει εκτός διεκδίκησης του τίτλου την Αγγλία, την οποία νίκησε με 1-2, με ανατροπή, την περασμένη Τετάρτη. Η Αγγλία, η χώρα που γέννησε το σύγχρονο ποδόσφαιρο, παραμένει λοιπόν με έναν και μοναδικό τίτλο Μουντιάλ τον οποίο κατέκτησε με περιπετειώδη τρόπο το μακρινό 1966 στο Γουέμπλεϊ, εξαιτίας ενός «γκολ – φάντασμα».

Σάββατο 30 Ιουλίου 1966. Το παλιό Γουέμπλεϊ, ο ναός του αγγλικού ποδοσφαίρου, είναι κατάμεστο. Επισήμως οι θεατές ανέρχονταν σε 96.924 και στις εξέδρες των επισήμων κάθεται μεταξύ άλλων η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ που θα έκανε και την απονομή. Οι ιστορικοί θεωρούν ότι πρόκειται για τον πρώτο τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου που προσέφερε μαζική ψυχαγωγία σε όλο τον κόσμο. Μόνο στην Αγγλία, το ματς παρακολούθησαν 26.500.000 τηλεθεατές στο πρώτο κανάλι του BBC και άλλοι 4.000.000 στο ITV – πολύ περισσότεροι από τους μισούς πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου ηλικίας άνω των πέντε ετών. Η οικοδέσποινα του Παγκοσμίου Κυπέλλου καλούνταν να αντιμετωπίσει στον τελικό τη Δυτική Γερμανία, μόλις 21 χρόνια μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στον οποίο οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν ανελέητα.

Η Αγγλία του Αλφ Ράμσεϊ

Η Αγγλία του 1966 είχε στον πάγκο τον Αλφ Ράμσεϊ, έναν προπονητή λιτό, αυστηρό και απόλυτα συγκεντρωμένο στο αποτέλεσμα. Η εθνική του ομάδα είχε οργάνωση, δύναμη και πειθαρχία. Ο Μπόμπι Μουρ ήταν ο αρχηγός και η ήρεμη δύναμη της άμυνας. Ο Μπόμπι Τσάρλτον έδινε ποιότητα και κύρος στη μεσαία γραμμή. Ο Γκόρντον Μπανκς ήταν κάτω από τα δοκάρια. Ο Νόμπι Στάιλς, ο Άλαν Μπολ, ο Μάρτιν Πίτερς και ο Ρότζερ Χαντ συμπλήρωναν έναν κορμό σκληρό, λειτουργικό και πειθαρχημένο. Στην κορυφή της επίθεσης βρέθηκε ο Τζεφ Χερστ, ο οποίος είχε μπει στην ομάδα ύστερα από τον τραυματισμό του Τζίμι Γκριβς. Μέχρι τότε δεν ήταν το μεγάλο όνομα του αγγλικού ποδοσφαίρου. Εκείνο το απόγευμα όμως θα έγραφε ιστορία.

Η πορεία προς τον τελικό είχε ενισχύσει την πίστη των Άγγλων. Η ομάδα του Ράμσεϊ απέκλεισε την Αργεντινή στα προημιτελικά και την Πορτογαλία του Εουσέμπιο στα ημιτελικά. Η Δυτική Γερμανία, από την άλλη, ερχόταν με τη δική της δυναμική, έχοντας στις τάξεις της παίκτες όπως ο Φραντς Μπεκενμπάουερ, ο Ούβε Ζέελερ και ο Χέλμουτ Χάλερ. Το ζευγάρι διέθετε όλα τα υλικά ενός μεγάλου τελικού.

Αρχίζει το ματς

Βγαίνοντας από τη φυσούνα στο απαλό φως που έλουζε το Γουέμπλεϊ, ο κεντρικός αμυντικός Τζακ Τσάρλτον (ο μεγαλύτερος αδελφός του επιθετικού Μπόμπι Τσάρλτον) θυμόταν ότι είχε κοιτάξει ψηλά, στον πίνακα του σκορ, που έγραφε: «Αγγλία 0 – Γερμανία Δ. 0». Καθώς πατούσε το χορτάρι σκέφτηκε: «Αναρωτιέμαι τι θα γράφει σε μιάμιση ώρα…». Ο Μουρ προσέφερε στον Γερμανό αρχηγό μια πλακέτα και ο Ούβε Ζέελερ ανταπέδωσε με ένα λάβαρο. Το χώμα του γηπέδου ήταν μαλακό. Λίγη μπογιά από την άσπρη βούλα του κέντρου κόλλησε στην πορτοκαλί μπάλα καθώς γινόταν η σέντρα, και ο αγώνας ξεκινούσε.

Το πρώτο γκολ και η απάντηση του Χερστ

Η αρχή πάγωσε το Γουέμπλεϊ. Στο 12ο λεπτό, ο Χέλμουτ Χάλερ εκμεταλλεύτηκε αδράνεια της αγγλικής άμυνας και άνοιξε το σκορ για τη Δυτική Γερμανία. Η Αγγλία βρέθηκε πίσω σε έναν τελικό που παιζόταν στην έδρα της. Η απάντηση όμως ήρθε γρήγορα. Έξι λεπτά αργότερα, ο Μπόμπι Μουρ εκτέλεσε φάουλ με ακρίβεια και ο Τζεφ Χερστ, με κεφαλιά, έκανε το 1-1.

Το παιχνίδι ισορρόπησε. Η Αγγλία είχε την ώθηση της έδρας, οι Γερμανοί την ψυχραιμία μιας ομάδας που ήξερε να μένει μέσα στο ματς. Στο δεύτερο ημίχρονο, ο Μάρτιν Πίτερς έδωσε το προβάδισμα στους Άγγλους, κάνοντας το 2-1 στο 78ο λεπτό. Ανατροπή. Τίποτα όμως δεν είχε τελειώσει. Η Δυτική Γερμανία όμως δεν είχε τελειώσει. Δευτερόλεπτα πριν τη λήξη, ο Βόλφγκανγκ Βέμπερ ισοφάρισε σε 2-2. Η Αγγλία, που είχε «αγγίξει» το τρόπαιο, το έβλεπε να απομακρύνεται. Ο τελικός οδηγήθηκε στην παράταση.

Η στιγμή που έγινε μύθος

Στο 101ο λεπτό ήρθε η φάση που ακόμη συζητείται. Ο Άγγλος κεντρικός επιθετικός Άλαν Μπολ, γνωστός για την αντοχή και τις ακριβείς πάσες του, έκανε τη σέντρα από τη δεξιά πλευρά προς τη μεγάλη περιοχή, ο συμπαίκτης του Τζεφ Χερστ έκανε κοντρόλ με το σώμα και σούταρε δυνατά από κοντινή απόσταση. Η μπάλα ξεπέρασε τον Γερμανό τερματοφύλακα Χανς Τιλκόφσκι, χτύπησε στο κάτω μέρος του οριζόντιου δοκαριού, έπεσε στο έδαφος, κοντά στη γραμμή και στη συνέχεια ο Γερμανός αμυντικός Βόλφγκανγκ Βέμπερ την απομάκρυνε με κεφαλιά. Οι Άγγλοι φώναξαν για γκολ. Θεώρησαν ότι ολόκληρη η μπάλα όταν προσγειώθηκε στο έδαφος ήταν μέσα στο τέρμα. Οι Γερμανοί αντέδρασαν αμέσως. Συγκεντρώθηκαν γύρω από τον Ελβετό διαιτητή Γκότφριντ Ντινστ και φώναζαν “Nein! Nein! Nein!” (“Όχι! Όχι! Όχι!”).

Εκείνος δεν ήταν βέβαιος. Συμβουλεύτηκε τον Αζέρο επόπτη Τόφικ Μπαχράμοφ, ο οποίος μπήκε μέσα στον αγωνιστικό χώρο και έγνεψε καταφατικά με το κεφάλι του. Ο διαιτητής έδειξε τη σέντρα. Η απόφαση έχει ληφθεί, γκολ υπέρ της Αγγλίας. Το σκορ έγινε 3-2 μέσα σε ξέφρενους πανηγυρισμούς. Οι εικόνες της εποχής δεν μπορούσαν να δώσουν μέσω του ριπλέι την απόλυτη βεβαιότητα που προσφέρει σήμερα η τεχνολογία και το VAR δεν υπήρχε ούτε καν ως σκέψη.

Δείτε τις καλύτερες φάσεις του τελικού και το επίμαχο γκολ στο χρονικό σημείο 5:56΄΄

Δεν έπρεπε να μετρήσει το γκολ

Όπως αναφέρει ο κορυφαίος και πολυβραβευμένος αθλητικογράφος Πολ Χέϊγουορντ στο βιβλίο του «Εθνική Αγγλίας – Η ιστορία των Τριών Λιονταριών» που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «MVPublications», το πρόβλημα ήταν το εξής: ο επόπτης δεν υπήρχε περίπτωση να είναι βέβαιος για μια οριακή φάση, που από τότε έχει αναλυθεί σε εξαντλητικό βαθμό από την ψηφιακή τεχνολογία, χωρίς όμως οριστικό συμπέρασμα. Αν μπουν όλα τα στοιχεία στη ζυγαριά, η ετυμηγορία είναι ότι η μπάλα δεν πέρασε τη γραμμή, συνεπώς το γκολ δεν έπρεπε να μετρήσει. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, δύο επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο Ίαν Ριντ και ο Άντριου Ζίσερμαν, σχεδόν έλυσαν το μυστήριο, δίνοντας δίκιο στη Δυτική Γερμανία.

«Εφόσον χρειάστηκε μισός αιώνας για να βρει άκρη η ψηφιακή αποδόμηση, είναι αδύνατον να ήταν σίγουρος ο επόπτης Μπαχράμοφ; Αν οι διαιτητές δεν μπορούσαν να είναι βέβαιοι, τότε ήταν ηθικά υποχρεωμένοι να μην κατακυρώσουν το γκολ. Αντίθετα, η απουσία αμφιβολίας του επόπτη σε μια σχεδόν γραφική ανταλλαγή απόψεων έριξε στα Τάρταρα το ηθικό των Δυτικογερμανών, που είχαν μόλις 19 λεπτά για να ισοφαρίσουν» αναφέρει ο συγγραφέας που αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο σε αυτό το θέμα. Στη Γερμανία, η φράση «Das Wembley-Tor» («Ένα γκολ του Γουέμπλεϊ») έγινε συνώνυμο του γκολ στο οποίο η μπάλα ίσως πέρασε τη γραμμή, ίσως όμως και όχι.

Ο επόπτης μπήκε στο… αγγλικό λεξικό

Αλλά και ο όρος «Russian linesman» («Ρώσος επόπτης») μπήκε στο αγγλικό λεξιλόγιο – κι ας ήταν Αζέρος ο άνθρωπος, απλώς επειδή το 1966 το Αζερμπαϊτζάν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης, ο βρετανικός Τύπος και το κοινό τον βάφτισαν «Ρώσο». Κάθε φορά που μια αγγλική ομάδα κερδίζει ένα αμφισβητούμενο γκολ ή όταν μια διαιτητική απόφαση κρίνει έναν τίτλο υπέρ τους, οι Άγγλοι φίλαθλοι και οι σχολιαστές συχνά λένε αστειευόμενοι ότι «χρειαζόμαστε έναν Ρώσο επόπτη» ή ότι «είχαμε τη βοήθεια του Ρώσου επόπτη».

Η φράση χρησιμοποιείται μεταφορικά και στην καθημερινή ζωή για να περιγράψει μια απρόσμενη, αμφιλεγόμενη αλλά εξαιρετικά ευνοϊκή παρέμβαση της τύχης ή κάποιου τρίτου παράγοντα, που βοηθά κάποιον να πετύχει έναν δύσκολο στόχο.

«Είδα τα δίχτυα να τινάζονται»

Στα απομνημονεύματά του ο επόπτης αιτιολόγησε εκείνη την απόφασή του να ενθαρρύνει τον διαιτητή Ντινστ να μετρήσει το γκολ με τον ισχυρισμό ότι είχε δει τα δίχτυα πίσω από το οριζόντιο δοκάρι να τινάζονται. Μπορεί η μπάλα να μην πέρασε ποτέ ολόκληρη τη γραμμή του τέρματος, όπως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε σήμερα, ωστόσο στον τελικό του 1966 μέτρησε κανονικά. Η Αγγλία βρέθηκε μπροστά με 3-2 και το παιχνίδι πήρε την τροπή που θα καθόριζε την ποδοσφαιρική μνήμη ενός ολόκληρου έθνους.

Δείτε το πολυσυζητημένο γκολ εδώ:

«They think it’s all over»

Η Δυτική Γερμανία προσπάθησε να αντιδράσει, αλλά τα λεπτά τελείωναν. Στις καθυστερήσεις της παράτασης, ο Μπόμπι Μουρ έστειλε μια βαθιά μπαλιά και πάλι προς τον Χερστ. Ο Άγγλος επιθετικός έφυγε στην επίθεση και σούταρε δυνατά με το αριστερό. Η μπάλα κατέληξε στα δίχτυα για να γίνει το 4-2. Εκείνη τη στιγμή ο σχολιαστής του BBC Κένεθ Γούλστενχολμ είπε τη φράση που έγινε μέρος της αγγλικής λαϊκής κουλτούρας: «They think it’s all over… it is now». Στα ελληνικά μεταφράζεται, κάτι σαν: «Νομίζουν ότι όλα τελείωσαν… τώρα τελείωσαν». Ο Τζεφ Χερστ έγινε ο πρώτος παίκτης που πέτυχε χατ τρικ σε τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου – κι ας είχε βάλει στην πραγματικότητα δύο. Για δεκαετίες ήταν και ο μοναδικός. Το 2022 ο Γάλλος Κιλιάν Εμπαπέ πέτυχε επίσης τρία γκολ στον τελικό Γαλλία – Αργεντινή, αλλά η Γαλλία έχασε στα πέναλτι. Ο Χερστ παρέμεινε έτσι ο μοναδικός ποδοσφαιριστής με χατ τρικ σε νικηφόρο τελικό Μουντιάλ.

Ο Μπόμπι Μουρ και το τρόπαιο

Μετά το τέλος του αγώνα, η εικόνα που έμεινε ήταν αυτή του Μπόμπι Μουρ να ανεβαίνει τα σκαλιά του Γουέμπλεϊ για να παραλάβει το τρόπαιο, το Jules Rimet Trophy, από τη βασίλισσα Ελισάβετ Β΄. Το βάρος αυτής της μνήμης δεν ήταν πάντα ευχάριστο. Κάθε αποτυχία της Αγγλίας στις επόμενες διοργανώσεις συγκρίθηκε με το 1966. Κάθε καλή πορεία αναμετρήθηκε με εκείνη την ομάδα. Κάθε μεγάλος Άγγλος παίκτης κουβάλησε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τη σκιά του Μουρ, του Τσάρλτον, του Μπανκς και του Χερστ.

Ο μόνος επόπτης που έχει δώσει το όνομά του σε γήπεδο

Για την ιστορία τέλος, αξίζει να τονίσουμε πως ο Τοφίκ Μπαχράμοφ είναι ο μοναδικός επόπτης/διαιτητής του οποίου το όνομα έχει δοθεί σε στάδιο, εν προκειμένω στην πόλη Μπακού. Αυτό έγινε το 1993, αμέσως μετά τον θάνατό του, ως φόρος τιμής από την κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν. Αυτό συνέβη για δύο βασικούς λόγους: Πρώτον, το στάδιο της πρωτεύουσας του Αζερμπαϊτζάν χτίστηκε το 1951 και αρχικά είχε το όνομα του Ιωσήφ Στάλιν, ενώ αργότερα μετονομάστηκε σε «Στάδιο Βλαντιμίρ Λένιν». Όταν η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε και το Αζερμπαϊτζάν κέρδισε την ανεξαρτησία του, η χώρα ήθελε να εξαλείψει κάθε σοβιετικό σύμβολο. Ο Μπαχράμοφ ήταν η πιο αναγνωρίσιμη προσωπικότητα του αζέρικου αθλητισμού παγκοσμίως, οπότε η μετονομασία του σταδίου σε Tofiq Bahramov Republican Stadium λειτούργησε ως πράξη εθνικής υπερηφάνειας. Δεύτερον, με αυτό τον τρόπο αποκαταστάθηκε η εθνικότητά του. Στη Βρετανία όπως προαναφέραμε τον αποκαλούσαν πάντα «Ρώσο επόπτη».

Όταν το Αζερμπαϊτζάν έγινε αυτόνομο κράτος, η ονοματοδοσία του σταδίου βοήθησε να γίνει σαφές σε όλο τον ποδοσφαιρικό πλανήτη ότι ο άνθρωπος που έκρινε το Μουντιάλ του 1966 ήταν Αζέρος και όχι Ρώσος.

Το 2004, όταν η Αγγλία κληρώθηκε να παίξει με το Αζερμπαϊτζάν για τα προκριματικά του Μουντιάλ, έγινε μια μεγάλη τελετή στο συγκεκριμένο στάδιο, όπου περιλάμβανε μεταξύ άλλων τα αποκαλυπτήρια ενός μεγάλου χάλκινου αγάλματος του Μπαχράμοφ. Στην τελετή παρευρέθηκε ο ίδιος ο Τζεφ Χερστ (ο σκόρερ του γκολ), ο οποίος τίμησε τη μνήμη του διαιτητή, αναγνωρίζοντας ότι η απόφασή του έγραψε ιστορία.