Αναφέρεις το όνομα του Ρουί Πίντο σε οπαδούς της Μάντσεστερ Σίτι έξω από το «Έτιχαντ» και οι περισσότεροι σε κοιτούν απορημένοι. Μπορεί να μη γνωρίζουν το όνομά του, όμως γνωρίζουν πολύ καλά το έργο του.
Ο Πίντο είναι ο Πορτογάλος χάκερ που επιχείρησε να φέρει τη Μάντσεστερ Σίτι αντιμέτωπη με τις συνέπειες των πράξεών της.
Μέσω της ιστοσελίδας του, Football Leaks, δημοσίευσε ένα τεράστιο αρχείο εμπιστευτικών εγγράφων του συλλόγου, μεταξύ των οποίων εσωτερική αλληλογραφία σχετικά με χορηγικές συμφωνίες και πληρωμές.
Οι αποκαλύψεις αυτές οδήγησαν τελικά στις κατηγορίες της Premier League εναντίον της Μάντσεστερ για παραβίαση των οικονομικών κανονισμών, καθώς και στην είδηση της Παρασκευής ότι ο σύλλογος κρίθηκε ένοχος για την πλειονότητα των 115 κατηγοριών.
Για κάποιους, ο 37χρονος Πίντο δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας εγκληματίας που έκλεψε πληροφορίες με σκοτεινές προθέσεις.
Για άλλους, όμως, είναι ένας υπερασπιστής της αλήθειας, ένας άνθρωπος που έριξε φως στη σκοτεινή πλευρά του «όμορφου παιχνιδιού».
Το BBC ταξίδεψε σε ολόκληρη την Ευρώπη, αναζητώντας περισσότερα στοιχεία για αυτή τη μυστηριώδη φιγούρα, η οποία αποτέλεσε την αφετηρία για μια τόσο μεγάλη αλυσίδα αντιπαραθέσεων και αποκαλύψεων.
«Μιλήσαμε με έναν από τους πρώην καθηγητές του Πίντο, με μια Πορτογαλίδα πολιτικό που αγωνίζεται ώστε να αναγνωριστεί και να προστατευθεί ως πληροφοριοδότης δημοσίου συμφέροντος, με δημοσιογράφους που δημοσίευσαν τις διαρροές, αλλά και με έναν πρώην οικονομικό σύμβουλο της Μάντσεστερ Σίτι.
Και στην τελευταία από τις δικαστικές του υποθέσεις, καθίσαμε μόλις λίγα μέτρα μακριά του» τονίζεται.
«Ίσως ένιωθε την ανάγκη για δικαιοσύνη»
Με το αγγελικό του πρόσωπο και τα χαρακτηριστικά, όρθια μαλλιά του, ο Πίντο είναι αμέσως αναγνωρίσιμος. Και, όπως φαίνεται, δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα. Έτσι τον θυμάται ο Μάριο Φαλκάο, ο πρώην καθηγητής γεωγραφίας του.
Σε έναν μικρό κήπο στην Πορτογαλία, πήραμε μια εικόνα για το πώς ήταν ο Πίντο όταν ήταν παιδί.
«Ο Ρουί ήταν ένας απολύτως φυσιολογικός μαθητής. Ήταν καλό παιδί, με τα όρθια μαλλιά του, αρκετά κοινωνικός, αλλά όχι εξωστρεφής», είπε ο Φαλκάο.
«Είχε καλή σχέση με τους καθηγητές, αν και έχανε αρκετά συχνά μαθήματα. Ο πατέρας του ήταν πάντα πάνω από τα πράγματα, οπότε τελικά πέρασε τις τάξεις του χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία».
Είχε διακρίνει άραγε από τότε το έντονο ενδιαφέρον του νεαρού Πίντο για τους υπολογιστές;
«Σίγουρα ήταν πολύ καλός στους υπολογιστές. Όλες οι εργασίες που έκανε στα διάφορα μαθήματα ήταν εξαιρετικές, όταν πραγματικά έβαζε το μυαλό του σε κάτι», εξήγησε ο πρώην καθηγητής του.
Ο πλέον συνταξιούχος Φαλκάο μιλά με ιδιαίτερη συμπάθεια για τον Πίντο, τον οποίο θυμάται να συμπεριφέρεται όπως όλοι οι φίλοι του: να πηγαίνει «στο γυμναστήριο, στα McDonald’s».
Ο Πίντο μεγάλωσε σε μια οικογένεια με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Μεγάλωσε στη Vila Nova de Gaia, ακριβώς απέναντι από τον ποταμό Ντούρο, από το Πόρτο, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Πορτογαλίας.
Επισκεφθήκαμε τον δρόμο όπου έμενε, έναν δρόμο με σπίτια επενδυμένα με πλακάκια και κεραμοσκεπές.
Το σχολείο του, Escola Secundaria Almeida Garrett, ήταν ιδιαίτερα γνωστό και χαίρει εκτίμησης στην περιοχή, σε σημείο που οι ντόπιοι το αποκαλούσαν «το πανεπιστήμιο».
Ο πατέρας του, Φρανσίσκο, εργαζόταν σε εργοστάσιο υποδημάτων και αργότερα έγινε έμπορος αντικών. Η μητέρα του πέθανε όταν εκείνος ήταν μόλις 11 ετών.
Ο Φαλκάο λέει πως δεν θα μπορούσε ποτέ να προβλέψει τι θα ακολουθούσε για τον πρώην μαθητή του.
«Μείναμε πραγματικά έκπληκτοι», λέει αναφερόμενος στη στιγμή που, το 2019, ο Πίντο αποκαλύφθηκε ως ο άνθρωπος πίσω από το Football Leaks.
«Δεν φανταζόμασταν σε καμία περίπτωση ότι θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο, ότι θα αντιμετώπιζε προβλήματα με τη δικαιοσύνη.
«Σε καμία περίπτωση δεν θα ευχόμουν στον ίδιο και στην οικογένειά του να βρεθούν σε αυτή την κατάσταση. Ίσως να ήταν αποτέλεσμα των υπερβολών της νεότητας, της ικανότητάς του στους υπολογιστές και, ίσως, ενός υπερβολικού οπαδισμού.
«Ξέρετε, το γεγονός ότι υποστήριζε την FC Porto τον οδήγησε πιθανώς να κάνει κάποιες πράξεις. Ίσως όμως ένιωθε και την ανάγκη για δικαιοσύνη, κάτι που πολύ συχνά νιώθουν οι νέοι άνθρωποι».
«Ένας από τους σημαντικότερους πληροφοριοδότες στην Ευρώπη»
Ο Πίντο δημιούργησε το Football Leaks το 2015, με στόχο —όπως ο ίδιος έλεγε— να αποκαλύψει «την κρυφή πλευρά του ποδοσφαίρου».
Ο Αντόνιο Βαρέλα θυμάται το λανσάρισμα της ιστοσελίδας σαν να έγινε χθες. Ο Πορτογάλος δημοσιογράφος ήταν ο πρώτος άνθρωπος με τον οποίο επικοινώνησε ο Πίντο, του οποίου η πραγματική ταυτότητα θα παρέμενε άγνωστη για χρόνια. Αρχικά ήταν γνωστός με το ψευδώνυμο «John».
«Ήταν μια συνηθισμένη μέρα του Σεπτεμβρίου του 2015. Βρισκόμουν στην αίθουσα σύνταξης της Record, μιας πορτογαλικής αθλητικής εφημερίδας, και έλαβα ένα email από το Football Leaks. Ήταν παράξενο.
«Μπήκα αμέσως στην ιστοσελίδα και δεν μπορούσα να πιστέψω ότι υπήρχε τόσο μεγάλη ποσότητα πληροφοριών που δεν είχαμε ακούσει ή διαβάσει ποτέ. Καταλάβαμε ότι επρόκειτο για κάτι πολύ, πολύ σημαντικό».
Η αναδημοσίευση των πληροφοριών που είχε διαρρεύσει ο Πίντο δημιούργησε μια σειρά από νομικά και ηθικά διλήμματα.
«Καταλάβαμε ότι το Football Leaks είχε αποκτήσει τις πληροφορίες παράνομα. Από τη στιγμή, όμως, που τις δημοσίευαν στην ιστοσελίδα, αποτελούσαν πλέον δημόσια πληροφορία», είπε ο Βαρέλα.
«Δεν μπορούσες να το αγνοήσεις. Ηθικά ήταν περίπλοκο, αλλά το δημόσιο συμφέρον ήταν σημαντικότερο από το ηθικό ζήτημα. Αυτό ήταν το συμπέρασμα στο οποίο καταλήξαμε».
Δεν ήταν μόνο η οκτάκις πρωταθλήτρια Αγγλίας, Μάντσεστερ Σίτι, που βρέθηκε στο στόχαστρο του Πίντο.
Οι πρώτες αποκαλύψεις του Football Leaks αφορούσαν ζητήματα πολύ πιο κοντά στο σπίτι του, με διαρροές σχετικά με την Μπενφίκα και ακόμη και με την ομάδα που υποστήριζε ο ίδιος, την FC Porto.
Αργότερα δημοσιεύτηκαν έγγραφα και επικοινωνίες που αφορούσαν μερικούς από τους διασημότερους ποδοσφαιριστές, συλλόγους και μάνατζερ στον κόσμο, μεταξύ των οποίων ο Κριστιάνο Ρονάλντο, ο Λιονέλ Μέσι και ο Νεϊμάρ.
Ο Πίντο συμφώνησε να συναντήσει έναν δημοσιογράφο, τον Ράφαελ Μπούσμαν του γερμανικού περιοδικού Der Spiegel. Όταν πείστηκε ότι μπορούσε να τον εμπιστευτεί, του παρέδωσε δεκάδες εκατομμύρια έγγραφα.
Στη συνέχεια, μια ομάδα δημοσιογράφων στα κεντρικά γραφεία του Der Spiegel στο Αμβούργο ανέλαβε να εξετάσει σχολαστικά όλο αυτό το υλικό, παράγοντας ορισμένα από τα πιο εκρηκτικά δημοσιεύματα που έχει γνωρίσει ποτέ ο κόσμος του ποδοσφαίρου.
Ο Κρίστοφ Βίντερμπαχ, δημοσιογράφος με ειδίκευση στην ανάλυση δεδομένων, ήταν μέλος αυτής της ομάδας. «Στην αρχή ήταν σαν να είσαι παιδί σε κατάστημα με γλυκά», είπε.
«Αν είσαι φίλαθλος του ποδοσφαίρου ή αθλητικός δημοσιογράφος, ήταν συναρπαστικό να βλέπεις τα πραγματικά έγγραφα, να βλέπεις τα email στα οποία γίνονταν οι διαπραγματεύσεις και να αποκτάς μια πραγματική εικόνα του τι συνέβαινε πίσω από την κουρτίνα.
«Όταν έχεις αυτού του είδους τα έγγραφα και αυτά τα δεδομένα, είναι πολύ σημαντικό να κάνεις πολλαπλές διασταυρώσεις. Χρησιμοποιήσαμε λογισμικό που μπορούσε να τα τοποθετήσει όλα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο και να εντοπίσει πιθανά προβλήματα αξιοπιστίας.
«Πρέπει πάντα να βεβαιωνόμαστε ότι το υλικό είναι αυθεντικό και, κάθε φορά που δημοσιεύουμε κάτι, πρέπει να υπάρχει δημόσιο ενδιαφέρον που να δικαιολογεί τη δημοσίευσή του».
Ο Βίντερμπαχ συνάντησε τελικά τον Πίντο από κοντά το 2019, όταν εκείνος κρατούνταν σε φυλακή της Λισαβόνας εν αναμονή της δίκης του.
Αργότερα του πήρε ακόμη μία συνέντευξη, ενώ ο Πίντο βρισκόταν υπό καθεστώς προστασίας μαρτύρων, σε μυστική τοποθεσία με αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Περιέγραψε τη διαδικασία για να φτάσει εκεί ως «κάτι βγαλμένο από ταινία του Χόλιγουντ».
«Ο Ρουί Πίντο δεν είναι πολύ ψηλός. Έχει πολύ χαρακτηριστικά, όρθια μαλλιά. Συνήθως έχει κόκκινα μάγουλα και είναι ένας νεανικός, ζωηρός και αστείος χαρακτήρας. Όταν τον συναντάς, είναι φιλικός και ζεστός.
«Είναι μια πολύ εντυπωσιακή προσωπικότητα. Είναι απόλυτα προσηλωμένος, πολύ συγκεντρωμένος. Είναι εξαιρετικά έξυπνος. Έχει πολύ έντονα ιδεαλιστική στάση απέναντι στα ζητήματα που αποκάλυψε.
«Είναι ένας από τους σημαντικότερους πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος που έχουμε στην Ευρώπη — ίσως και στον κόσμο».
Συνολικά, ο Πίντο παρέδωσε περισσότερα από τρία terabytes δεδομένων — ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 3.000 αντίγραφα της Encyclopaedia Britannica — στο Der Spiegel και σε άλλα μέσα ενημέρωσης που συμμετείχαν στην κοινοπραξία European Investigative Collaborations.
«Ήρωας» ή «κλέφτης»;
Η πρώην Πορτογαλίδα πολιτικός και διπλωμάτης Άνα Γκόμες έχει επίσης συναντήσει τον Πίντο στη φυλακή και κατέθεσε υπέρ του σε μία από τις δίκες του. Η θέση της είναι ξεκάθαρη: θεωρεί ότι πρέπει να προστατευθεί και όχι να διωχθεί ποινικά.
«Αυτό που αποκάλυψε είναι πολύ σημαντικό. Στην Πορτογαλία, χωρίς αμφιβολία, είναι μακράν ο σημαντικότερος πληροφοριοδότης δημοσίου συμφέροντος», είπε η πρώην ευρωβουλευτής στη Λισαβόνα.
«Θα έπρεπε να αποτελεί σύμμαχο των δικαστικών και των διωκτικών αρχών μας. Έχει βοηθήσει τις αρχές άλλων ευρωπαϊκών χωρών να εντοπίσουν διεφθαρμένους και εγκληματίες, αντί να βρίσκεται ο ίδιος αντιμέτωπος με δικαστική δίωξη από τις εισαγγελικές αρχές της χώρας μας».
Όταν ρωτήθηκε τι θα έλεγε στη Μάντσεστερ Σίτι, της οποίας τα email παραβιάστηκαν από τον Πίντο, η απάντησή της ήταν αφοπλιστική:
«Δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Αν δεν έχουν τίποτα να κρύψουν, ποιο είναι το πρόβλημά τους;»
Ο Ζοζέ Κάρλος Φρέιτας, συνταξιούχος δημοσιογράφος, υποστήριξε ότι η συμπονετική στάση της Γκόμες δεν είναι ευρέως διαδεδομένη.
«Για την πλειονότητα του κόσμου, είναι ένας κλέφτης», είπε. «Για κάποιους είναι ένα είδος ήρωα, ένας Ρομπέν των Δασών, θα μπορούσες να πεις, επειδή αποκάλυπτε τη σκοτεινή πλευρά των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων τόσων συλλόγων. Δυστυχώς, όμως, για την πλειονότητα του κόσμου δεν είναι καλός άνθρωπος».
Ο Βαρέλα κρατά μια πιο ενδιάμεση στάση. «Σήμερα, νομίζω ότι τον τοποθετώ κάπου στη μέση — ανάμεσα στον πληροφοριοδότη και τον εγκληματία χάκερ — επειδή απέκτησε τις πληροφορίες παράνομα. Μας έδωσε, όμως, σε όλους μας, μια εικόνα, μια σκοτεινή εικόνα του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου. Έκανε, λοιπόν, κάτι για την κοινωνία, αλλά το έκανε παράνομα».
Όποια κι αν είναι η θέση σας στη συγκεκριμένη συζήτηση, ο Πίντο έχει πληρώσει βαρύ τίμημα για όσα έκανε.
Όπως το έθεσε ο Βίντερμπαχ, ο Πίντο «έχει αποκτήσει ισχυρούς εχθρούς εξαιτίας της δουλειάς που έκανε».
Η ζωή του Πίντο δεν έχει υπάρξει φυσιολογική εδώ και έξι χρόνια
Τα τελευταία έξι χρόνια, η ζωή του Πίντο απέχει πολύ από το φυσιολογικό.
Συνελήφθη στην Ουγγαρία το 2019 και εκδόθηκε στην Πορτογαλία. Έκτοτε έχει βρεθεί, σε διαφορετικές περιόδους, σε απομόνωση, σε κατ’ οίκον περιορισμό και υπό καθεστώς προστασίας μαρτύρων.
Μετά την πρώτη του δίκη στην Πορτογαλία, το 2023 καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης τεσσάρων ετών με αναστολή, αφού κρίθηκε ένοχος για απόπειρα εκβίασης, παράνομη πρόσβαση σε δεδομένα και παραβίαση της αλληλογραφίας.
Μια ξεχωριστή δίκη στη Γαλλία κατέληξε, λίγους μήνες αργότερα, σε ποινή φυλάκισης έξι μηνών με αναστολή.
Τον Ιανουάριο του περασμένου έτους ξεκίνησε στη Λισαβόνα η πιο πρόσφατη δίκη του.
Η πρώτη ημέρα στο Κεντρικό Ποινικό Δικαστήριο αποτύπωσε με χαρακτηριστικό τρόπο την πραγματικότητα της ζωής του, αλλά και το χάσμα ανάμεσα στις διαφορετικές απόψεις για το πρόσωπό του.
Ο Πίντο έφτασε συνοδευόμενος από μέλη της ομάδας προστασίας μαρτύρων, δύο εκ των οποίων παρέμειναν στην αίθουσα καθ’ όλη τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. Παράλληλα, υπήρχε ένοπλη αστυνομική παρουσία.
Ήταν ντυμένος απλά, με μπλε μακρυμάνικη μπλούζα, τζιν και καφέ μπότες. Τα χαρακτηριστικά του όρθια μαλλιά ήταν στη θέση τους, όπως και το ελαφρύ μούσι του.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας παρέμεινε σχεδόν ανέκφραστος, με εξαίρεση κάποιους περιστασιακούς ανασηκώματα των ώμων ή βλέμματα προς την ομάδα ασφαλείας του.
Όταν του ζητήθηκε η διεύθυνσή του, απάντησε ότι δεν μπορούσε να την αποκαλύψει για λόγους ασφαλείας.
Ο τοπικός δημοσιογράφος Μιγκέλ Ντάντας εξήγησε ότι τα μέτρα ασφαλείας ήταν σαφώς ηπιότερα σε σχέση με την πρώτη δίκη, όταν ο Πίντο φορούσε αλεξίσφαιρο γιλέκο και ελεύθεροι σκοπευτές βρίσκονταν στις στέγες των γύρω κτιρίων.
Ο Ρούι Πατρίσιο, δικηγόρος που εκπροσωπεί την Μπενφίκα, δήλωσε στο δικαστήριο ότι ο Πίντο ήταν «τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από ένας διαρρήκτης», υποστηρίζοντας ότι απέκτησε τις πληροφορίες με «παράνομες και καταδικαστέες μεθόδους» και ότι ο σκοπός δεν δικαιολογεί τα μέσα.
Έξω από το δικαστήριο, ο Πατρίσιο πρόσθεσε: «Η θέση μας είναι πολύ, πολύ απλή. Είναι χάκερ, τελεία. Αυτό που έκανε δεν επιτρέπεται — είναι έγκλημα και δεν υπάρχουν δικαιολογίες. Είναι πολύ, πολύ απλό. Πολύ ξεκάθαρο».
Στην αγόρευσή του, ο Φρανσίσκο Τεϊσέιρα ντα Μότα, συνήγορος του Πίντο, παραδέχθηκε ότι ο πελάτης του «δεν είναι ούτε ήρωας ούτε άγιος», υποστήριξε όμως ότι οι πράξεις του «προσέφεραν οφέλη στην κοινωνία».
Ποιος ήταν ο αντίκτυπος του Football Leaks;
Ο αντίκτυπος του Football Leaks εξακολουθεί να γίνεται αισθητός, ακόμη και μία δεκαετία μετά.
Η υπόθεση της Premier League εναντίον της Μάντσεστερ Σίτι είναι πρωτοφανής ως προς την κλίμακα και τη σημασία της.
Μιλώντας με τη νομική ομάδα του Πίντο μετά την ακροαματική διαδικασία, έγινε σαφές ότι παρακολουθεί στενά την υπόθεση από το καθεστώς προστασίας μαρτύρων, από τότε που η Premier League απήγγειλε τις κατηγορίες τον Φεβρουάριο του 2023.
Όταν ρωτήθηκε αν η έκβαση της υπόθεσης είχε σημασία για τον ίδιο, ο Τεϊσέιρα ντα Μότα απάντησε:
«Νομίζω ότι είναι σημαντικό για εκείνον, γιατί είναι πολύ δύσκολο να ζει έτσι, μια πολύ δύσκολη ζωή, ουσιαστικά κρυμμένος, επειδή έκανε αυτές τις αποκαλύψεις, επειδή έφερε στο φως τόσα σημαντικά ζητήματα, μεταξύ άλλων και σχετικά με τη Μάντσεστερ Σίτι.
«Θα ήταν, λοιπόν, σημαντικό για εκείνον να αισθανθεί ότι δικαιώθηκε, ότι όσα αποκάλυψε είχαν αποτέλεσμα, ότι κάτι συνέβη εξαιτίας τους».
Πριν από την ανακοίνωση της απόφασης στην υπόθεση της Σίτι, ο Στέφαν Μπόρσον, πρώην οικονομικός σύμβουλος του συλλόγου, δήλωσε:
«Νομίζω ότι για τη Σίτι, ουσιαστικά ολόκληρη η εποχή του σεΐχη Μανσούρ βρίσκεται σε κίνδυνο, εφόσον αποδειχθούν οι βασικές κατηγορίες εναντίον του συλλόγου.
«Νομίζω ότι οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά εκτεταμένες για τον σύλλογο και θα ήταν πολύ δύσκολο για εκείνον να τις διαχειριστεί.
«Με την πάροδο του χρόνου, προφανώς θα έπρεπε να υπάρξει κάποιου είδους επανεκκίνηση. Κατά μία έννοια, νομίζω ότι η Premier League χάνει ό,τι κι αν συμβεί».
Ο Μπόρσον θεωρεί ότι ο Πίντο δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «κάποιου είδους πολεμιστής της ελευθερίας».
«Γνωρίζουμε ότι αυτό που έκανε ήταν εγκληματική πράξη και ότι διώχθηκε ποινικά γι’ αυτήν.
«Γνωρίζουμε επίσης ότι χάκερ αυτού του είδους επιχειρούν να παρουσιάσουν τις πράξεις τους, στο πλαίσιο της υπεράσπισής τους, ως υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου.
«Από τη στιγμή, όμως, που αυτά τα έγγραφα δημοσιοποιούνται, θεωρώ ότι είναι πλέον δουλειά των αρμόδιων αρχών να δράσουν».
Για κάποιους, ο Ρουί Πίντο είναι ένας εγκληματίας χάκερ που έκλεψε πληροφορίες με σκοτεινές προθέσεις. Για άλλους, είναι ένας ηρωικός πληροφοριοδότης που έριξε φως στη σκοτεινή πλευρά του «όμορφου παιχνιδιού».