Ποιοι έκαναν τα στραβά μάτια επί 10 χρόνια για να φοροδιαφεύγουν Pizza Fan και «Χωριάτικο»; Η μεγάλη έρευνα που πρέπει τώρα να γίνει
Καταιγιστικές είναι οι πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας τα τελευταία εικοσιτετράωρα αναφορικά με τον τρόπο που λειτουργούσαν επί χρόνια δύο πολύ διαδεδομένες και… επιτυχημένες επιχειρήσεις του χώρου της εστίασης, η Pizza Fan και η αλυσίδα αρτοποιείων «Το Χωριάτικο», αποκρύπτοντας φορολογικές υποχρεώσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.
Προκύπτουν όμως και αδυσώπητα ερωτήματα στα οποία θα πρέπει να δώσουν απαντήσεις χωρίς υπεκφυγές οι αρμόδιες υπηρεσίες, το σημαντικότερο εκ των οποίων είναι το εξής: Πώς είναι δυνατόν τόσο μεγάλα επιχειρηματικά δίκτυα να εξαπατούσαν επί χρόνια το ελληνικό Δημόσιο αποκομίζοντας δεκάδες εκατομμύρια ευρώ και κανένας ελεγκτικός μηχανισμός να μην είχε καταφέρει να αντιληφθεί τη δράση τους και να τη σταματήσει; Ποιοι είχαν την ευθύνη των ελέγχων όλα αυτά τα χρόνια, τι γνώριζαν και γιατί ένα τόσο εκτεταμένο φαινόμενο αποκαλύφθηκε σε όλο του το μέγεθος μόλις τώρα;
Οι δύο υποθέσεις που έχουν προκαλέσει την παρέμβαση της Δικαιοσύνης και της Αρχής για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος, μπορεί να έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, ωστόσο παρουσιάζουν ένα κοινό, εξοργιστικό στοιχείο. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής ευρήματα των ερευνών, η παράνομη δραστηριότητα φέρεται να είχε ξεκινήσει ήδη από το 2016, με τη ζημιά για το Δημόσιο να υπερβαίνει τα 135 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για χρήματα που στερήθηκαν τα δημόσια ταμεία, την ίδια στιγμή που εκατομμύρια φορολογούμενοι καλούνται να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους και χιλιάδες συνεπείς επιχειρηματίες αγωνίζονται καθημερινά να επιβιώσουν καταβάλλοντας φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.
Ποιους ενδεχομένως χρημάτιζαν και ποιοι τους προστάτευαν;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει πλέον να βρεθεί στο επίκεντρο της έρευνας. Υπήρχαν μήπως δημόσιοι λειτουργοί που χρηματίζονταν, προκειμένου να προειδοποιούν για επικείμενους ελέγχους, να παραβλέπουν παραβάσεις ή να εξασφαλίζουν την ανοχή των αρμόδιων υπηρεσιών; Υπήρχαν μήπως πρόσωπα σε θέσεις ευθύνης που γνώριζαν τι συνέβαινε και επέλεγαν να μην παρέμβουν; Και εάν δεν υπήρχε οργανωμένη προστασία, πώς εξηγείται η αδυναμία εντοπισμού και αποτελεσματικής αντιμετώπισης αυτών των πρακτικών επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα; Σίγουρα κάποιοι δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους.
Η πιθανότητα χρηματισμού δεν έχει αποδειχτεί και δεν μπορεί να προεξοφλείται. Όμως, τα ερωτήματα έχουν ήδη αποκτήσει συγκεκριμένη βάση, καθώς έχουν δημοσιοποιηθεί καταγεγραμμένες συνομιλίες στην υπόθεση της Pizza Fan, από τις οποίες προκύπτουν αναφορές σε εκ των προτέρων ενημέρωση για καταγγελίες και επικείμενους ελέγχους. Με εντολή του διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή, η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων ζήτησε εγγράφως από την Ελληνική Αστυνομία στοιχεία για πιθανή εμπλοκή υπαλλήλων της Αρχής. Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη να διαπιστωθεί ποιοι αποτελούσαν τους φερόμενους συνδέσμους ανάμεσα στους ελεγχόμενους επιχειρηματίες και τις κρατικές υπηρεσίες.
Δεν αρκεί, λοιπόν, να εντοπιστούν οι επιχειρηματίες που φέρονται να οργάνωσαν τη φοροδιαφυγή. Πρέπει να ελεγχθούν και όσοι είχαν θεσμική υποχρέωση να την αποτρέψουν και δεν το έπραξαν, καθώς και το ενδεχόμενο κάποιοι να έλαβαν οικονομικά ανταλλάγματα για να την αποκρύψουν. Και αυτό προϋποθέτει έλεγχο στις τραπεζικές κινήσεις, στην περιουσιακή κατάσταση και στις ενδεχόμενες σχέσεις των προσώπων που είχαν αρμοδιότητα να διενεργούν ή να εποπτεύουν τους σχετικούς ελέγχους.
Το «Χωριάτικο» και τα 100 εκατομμύρια που κανείς δεν είχε εντοπίσει
Ιδιαίτερα στην περίπτωση του «Χωριάτικου», όσα έχουν αποκαλυφθεί προκαλούν εύλογη αγανάκτηση. Η Αστυνομία διερευνά τη λειτουργία ενός τεράστιου δικτύου εκατοντάδων εταιρειών, πολλές από τις οποίες φέρονται να χρησιμοποιούσαν εικονικούς ιδιοκτήτες και εκπροσώπους, τους λεγόμενους «αχυρανθρώπους», προκειμένου να αποφεύγεται η καταβολή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, υπήρχαν περιπτώσεις επιχειρήσεων οι οποίες συσσώρευαν υποχρεώσεις, κήρυσσαν πτώχευση και αντικαθίσταντο από νέες εταιρικές οντότητες, ενώ στο δίκτυο φέρονται να χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και στοιχεία ανθρώπων που είχαν αποβιώσει. Μια ολόκληρη επιχειρηματική δραστηριότητα εμφανίζεται λοιπόν να αναπτυσσόταν μέσα από συνεχείς μεταβολές εταιρικών σχημάτων.
Υπάρχει, ωστόσο, ακόμα μία παράμετρος που καθιστά την υπόθεση ιδιαίτερα σοβαρή και γεννά πρόσθετα ερωτήματα για τη λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών. Ο επιχειρηματίας, Άγγελος Γιαννακόπουλος, που συνδέεται με την αλυσίδα αρτοποιείων «Το Χωριάτικο», είχε απασχολήσει ήδη από το 2008 τις διωκτικές αρχές, όταν συνελήφθη ως φερόμενος επικεφαλής κυκλώματος εμπορίας και σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών (trafficking), στο πλαίσιο της επιχείρησης με την κωδική ονομασία «Λευκός Άρτος». Στις 28 Απριλίου 2015, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων τον καταδίκασε πρωτοδίκως σε συνολική ποινή κάθειρξης 10 ετών και έξι μηνών για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης, σωματεμπορία και ηθική αυτουργία σε απάτη. Η έφεση που άσκησε είχε ανασταλτικό αποτέλεσμα και ο ίδιος αφέθηκε ελεύθερος με περιοριστικούς όρους και χρηματική εγγύηση. Τον δε Νοέμβριο του 2018 αθωώθηκε ομόφωνα, μαζί με άλλους 19 κατηγορουμένους, σε διαφορετική δικαστική διαδικασία που αφορούσε συναφείς κατηγορίες.
Το προηγούμενο δικαστικό ιστορικό του επιχειρηματία δεν συνδέεται αυτομάτως με τη σημερινή έρευνα για τη φερόμενη φορολογική απάτη. Ωστόσο, η έκταση των οικονομικών δραστηριοτήτων που ερευνώνται σήμερα καθιστά επιτακτική την ανάγκη να εξεταστεί σε βάθος η στάση των αρμόδιων ελεγκτικών υπηρεσιών όλα αυτά τα χρόνια.
Και τα ερωτήματα πολλαπλασιάζονται: Πόσοι φορολογικοί και ασφαλιστικοί έλεγχοι είχαν πραγματοποιηθεί στις εταιρείες που συνδέονταν με τον συγκεκριμένο επιχειρηματία; Είχαν εντοπιστεί παραβάσεις, συσσωρευμένες οφειλές ή ύποπτες μεταβολές στα εταιρικά σχήματα και, εφόσον ναι, ποιες ενέργειες ακολούθησαν; Υπήρξαν καταγγελίες ή άλλα στοιχεία που δεν αξιολογήθηκαν όπως θα έπρεπε; Και, κυρίως, υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες η αδράνεια των ελεγκτικών μηχανισμών δεν οφειλόταν απλώς σε υπηρεσιακές αδυναμίες, αλλά σε σκόπιμες παραλείψεις ή ακόμη και σε παράνομες συναλλαγές; Η διερεύνηση αυτών των ενδεχομένων, χωρίς προκαταβολική απόδοση ευθυνών, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να διαπιστωθεί πώς ένας τόσο εκτεταμένος μηχανισμός φερόμενης φοροδιαφυγής μπόρεσε να λειτουργεί επί σειρά ετών.
Πραγματικά, πόσο δύσκολο ήταν να διαπιστωθεί ότι πίσω από τόσες εταιρείες εμφανίζονταν διαρκώς διαφορετικά πρόσωπα, ότι συσσωρεύονταν τεράστιες οφειλές και ότι ορισμένες επιχειρήσεις έκλειναν για να εμφανιστούν άλλες στη θέση τους; Πώς μπορούσε να συνεχίζεται αυτή η δραστηριότητα χωρίς να ενεργοποιούνται εγκαίρως οι αναγκαίοι μηχανισμοί διασταύρωσης και ελέγχου; Πόσες φορές είχαν ελεγχθεί οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις από το 2016 μέχρι σήμερα, ποια ήταν τα πορίσματα και ποιοι υπάλληλοι είχαν υπογράψει τις σχετικές εκθέσεις;
Ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλούν οι πληροφορίες για την επιχειρηματική δραστηριότητα του ίδιου δικτύου σε τουριστικές περιοχές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Ρόδο. Σύμφωνα με πληροφορίες, εταιρείες που φέρονται να συνδέονταν με τον κατηγορούμενο επιχειρηματία του «Χωριάτικου» συμμετείχαν σε διαγωνισμούς εκμετάλλευσης παραλιακών χώρων που διενεργούσε η κτηματική υπηρεσία, με εξαιρετικά υψηλές προσφορές. Ενώ π.χ. η τιμή εκκίνησης του διαγωνισμού ήταν 50.000 ευρώ, το δίκτυο κατέθεσε προσφορά 500.000 ευρώ εξαλείφοντας τον ανταγωνισμό. Υπέγραφε τριετή σύμβαση για την εκμετάλλευση π.χ. του beach bar, καταβάλλοντας όμως μόνο την πρώτη δόση του τιμήματος. Όταν ο Δήμος ζητούσε τα οφειλόμενα, οι εμπλεκόμενοι πτώχευαν την ανάδοχο εταιρεία και δημιουργούσαν νέα, με την οποία χτυπούσαν τον καινούργιο διαγωνισμό. Όλα αυτά δεν κίνησαν υποψίες σε κανέναν; Δεν επιβάλλεται να εξεταστεί η στάση των αρμόδιων τοπικών υπηρεσιών, ώστε να διαπιστωθεί εάν υπήρξαν παραλείψεις, αδικαιολόγητη ανοχή ή ενδεχόμενη παράνομη συνδρομή;
Πώς περνούσαν απαρατήρητες οι «κερασμένες» πίτσες;
Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν και από την υπόθεση της Pizza Fan, όπου, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ., ένα ειδικά διαμορφωμένο λογισμικό επέτρεπε την ολοκλήρωση παραγγελιών χωρίς την έκδοση των προβλεπόμενων αποδείξεων. Η συγκεκριμένη πρακτική φέρεται να εφαρμοζόταν τουλάχιστον από το 2016, με την αποκρυβείσα φορολογητέα ύλη να υπερβαίνει τα 150 εκατομμύρια ευρώ και τη ζημία του Δημοσίου τα 35 εκατομμύρια. Οι αστυνομικές αρχές περιγράφουν μάλιστα έναν οργανωμένο μηχανισμό με συγκεκριμένους ρόλους, κεντρική παρακολούθηση των αποκρυπτόμενων εσόδων και τακτικές παραδόσεις χρημάτων.
Πόσοι φορολογικοί έλεγχοι έγιναν όλα αυτά τα χρόνια στις συγκεκριμένες πιτσαρίες, πόσες παραβάσεις καταγράφηκαν και ποιες ενέργειες ακολούθησαν; Ιδίως μετά τις καταγγελίες για προειδοποιήσεις πριν από ελέγχους, απαιτείται να διαπιστωθεί ποιος είχε πρόσβαση στον προγραμματισμό τους και εάν υπήρξαν επικοινωνίες με πρόσωπα των ελεγχόμενων επιχειρήσεων.
Τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια
Εν κατακλείδι, η εξάρθρωση των δύο φερόμενων κυκλωμάτων αποτελεί ασφαλώς σημαντική επιτυχία των αστυνομικών αρχών, οι οποίες χρειάστηκε να πραγματοποιήσουν πολύμηνες και σύνθετες έρευνες. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή δεν αναιρεί την ανάγκη να εξεταστεί τι συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια, όταν οι συγκεκριμένες δραστηριότητες αναπτύσσονταν και επεκτείνονταν. Η ΑΑΔΕ, οι αρμόδιες φορολογικές υπηρεσίες, οι ασφαλιστικοί φορείς και κάθε άλλη εμπλεκόμενη δημόσια αρχή οφείλουν να αναζητήσουν τις αιτίες αυτής της μακροχρόνιας αδυναμίας ελέγχου.
Πρέπει να ανασυρθούν οι παλαιότερες εκθέσεις, να εξεταστούν τυχόν καταγγελίες που είχαν υποβληθεί στο παρελθόν και να ελεγχθεί εάν υπήρξαν υποθέσεις που αρχειοθετήθηκαν, καθυστέρησαν αδικαιολόγητα ή αντιμετωπίστηκαν με ανεπαρκείς διαδικασίες. Εφόσον προκύψουν ενδείξεις για χρηματισμό, παράνομες εξυπηρετήσεις ή κατάχρηση υπηρεσιακής θέσης, η διερεύνηση πρέπει να επεκταθεί και στα πρόσωπα που ενδεχομένως παρείχαν προστασία. Το ίδιο αυστηρά πρέπει να εξεταστούν όμως και οι περιπτώσεις σοβαρής υπηρεσιακής αμέλειας, όπου αποδειχτεί ότι υπήρχαν σαφή προειδοποιητικά σημάδια τα οποία αγνοήθηκαν.
Διότι, σε μια χώρα όπου ο επαγγελματίας μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με αυστηρότατες κυρώσεις για φορολογικές παραβάσεις, είναι αδιανόητο να αποκαλύπτονται υποθέσεις φερόμενης οργανωμένης φοροδιαφυγής τέτοιας έκτασης και διάρκειας χωρίς να ακολουθεί πλήρης απολογισμός της δράσης των ελεγκτικών μηχανισμών. Ο συνεπής επιχειρηματίας έχει κάθε δικαίωμα να απαιτεί εξηγήσεις για τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν, για όσους ενδεχομένως προειδοποιούσαν τους παραβάτες και για το αν κάποιοι είχαν αποκτήσει προνομιακή μεταχείριση εις βάρος του υγιούς ανταγωνισμού.
Η Δικαιοσύνη καλείται πλέον να διερευνήσει εξαντλητικά ποιοι οργάνωσαν τις φερόμενες απάτες, ποιοι γνώριζαν και ποιοι ενδεχομένως διευκόλυναν τη συνέχισή τους. Εάν αποδειχτεί ότι υπήρχαν επίορκοι δημόσιοι λειτουργοί που προσέφεραν προστασία έναντι χρημάτων ή άλλων ανταλλαγμάτων, πρέπει να λογοδοτήσουν με την ίδια αυστηρότητα που θα λογοδοτήσουν και όσοι κρίνονται υπεύθυνοι για τη φοροδιαφυγή. Και εάν η εξήγηση βρίσκεται στις διαχρονικές αδυναμίες των κρατικών μηχανισμών, η Πολιτεία οφείλει να τις αναγνωρίσει και να τις αντιμετωπίσει. Γιατί 135 και πλέον εκατομμύρια ευρώ εκτιμώμενης ζημίας, εκατοντάδες επιχειρήσεις και δέκα χρόνια φερόμενης παράνομης δραστηριότητας απαιτούν πολύ περισσότερες απαντήσεις από εκείνες που δίνουν οι συλλήψεις των τελευταίων ημερών.