Στην αναγκαιότητα της καλλιέργειας της ζωντανής σχέσης με τον Χριστό απέναντι στα ρεύματα νεοπαγανισμού και τις μορφές ειδωλολατρίας στη σύγχρονη εποχή, εστιάζει η εγκύκλιος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γλυφάδας κ. Αντωνίου, η οποία εκδόθηκε με αφορμή τα πορίσματα της 45ης Πανορθοδόξου Συνδιασκέψεως για θέματα Αιρέσεων και Παραθρησκείας, με θέμα «Νεοπαγανισμός: Όψεις και πρακτικαί».
Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, τα συμπεράσματα του Συνεδρίου «θεωρούμε, ότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε για την πνευματική μας κατάρτιση… ώστε να μη παρασυρόμεθα από διαφόρους ψευδολόγους νεοπαγανιστές». Ο Σεβασμιώτατος υπογραμμίζει ότι στη σύγχρονη εποχή «εμφανίζονται διάφορες κινήσεις που επιχειρούν να αναβιώσουν την αρχαία ελληνική θρησκεία», τις οποίες χαρακτηρίζει ως νεοπαγανιστικές.
Η εγκύκλιος παρουσιάζει συνοπτικά τη φύση της αρχαίας ελληνικής θρησκείας ως «ένα σύνθετο και πολυδιάστατο φαινόμενο», με βασικά γνωρίσματα «τον πολυθεϊσμό, τη στενή σύνδεση της θρησκευτικής ζωής με τον φυσικό κόσμο και τη τελετουργική συμμετοχή του λαού», επισημαίνοντας παράλληλα ότι ήδη από την αρχαιότητα υπήρξε κριτική προς τις ανθρωπομορφικές αντιλήψεις περί θεών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις σύγχρονες ιδεολογικές ανακατασκευές της αρχαιότητας, τονίζοντας ότι «οι νεοπαγανιστικές προσεγγίσεις επιλέγουν αποσπασματικά στοιχεία της αρχαιότητος» και «δημιουργούν νέες μορφές θρησκευτικότητος, που βασίζονται σε αυθαίρετες επιλογές συμβόλων, τελετών και ιδεών».
Ο Μητροπολίτης επισημαίνει ακόμη ότι στα νεοπαγανιστικά ρεύματα διατυπώνονται «διάφορες θεωρίες σχετικά με το πρόσωπο του Χριστού», οι οποίες αλλοιώνουν την μαρτυρία της Αγίας Γραφής της Εκκλησίας, υπογραμμίζοντας ότι «ο Χριστός αποτελεί πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, που γεννήθηκε στην Βηθλεέμ και εισήλθε στην ιστορία ως ο Ενανθρωπήσας Λόγος του Θεού για την σωτηρία του ανθρώπου».
Παράλληλα, γίνεται λόγος για σύγχρονες μορφές ειδωλολατρίας, όπως «ο φετιχισμός, δηλαδή η απόδοση υπερφυσικών ιδιοτήτων σε άψυχα αντικείμενα ή σύμβολα», ενώ τονίζεται ότι η ειδωλολατρία συνδέεται με «την απομάκρυνση του ανθρώπου από τον ζωντανό Θεό».
Στην εγκύκλιο υπογραμμίζεται επίσης η δημιουργική σχέση Ελληνισμού και Χριστιανισμού, καθώς «η δημιουργική συνάντηση του ελληνικού πνεύματος με την χριστιανική διδασκαλία υπήρξε ιδιαιτέρως σημαντική», με καθοριστική συμβολή των Πατέρων της Εκκλησίας στη σύνθεση αυτή.
Καταληκτικά, ο Σεβασμιώτατος απευθύνει ποιμαντική προτροπή προς τους πιστούς, επισημαίνοντας ότι «οι νεοπαγανιστικές αντιλήψεις απομακρύνουν όσους τις ακολουθούν από τον Χριστό» και καλώντας τους να καλλιεργήσουν «ζωντανή σχέση με τον Χριστό μέσα στην Εκκλησία», η οποία οδηγεί «σε πορεία καθάρσεως… και φωτισμού», με τελικό σκοπό «την αιώνια ένωση μας με τον Χριστό».
Αναλυτικά η εγκύκλιος του Μητροπολίτη Γλυφάδας κ. Αντωνίου:
Ἐν Βούλᾳ τῇ 20η Μαρτίου 2026
Αγαπητοί Αδελφοί,
ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ
Τον περασμένο Νοέμβριο συνεκλήθη ή 45η Πανορθόδοξος Συνδιάσκεψις για θέματα Αἱρέσεων καί Παραθρησκείας, μέ θέμα: «Νεοπαγανισμός: Ὄψεις καί πρακτικαί». Το Συνέδριο αὐτό κατέληξε σε σημαντικά Πορίσματα, τά ὁποῖα θεωροῦμε, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖο νά γνωρίζουμε γιά τήν πνευματική μας κατάρτιση και τήν ὀρθόδοξη ἐν Χριστῷ αὐτοσυνειδησία μας, ὥστε νά μή παρασυρώμεθα ἀπό διαφόρους ψευδολόγους νεοπαγανιστές.
Διότι, δυστυχῶς, στήν σύγχρονη ἐποχή ἐμφανίζονται διάφορες κινήσεις πού ἐπιχειροῦν νά ἀναβιώσουν τήν ἀρχαία ἑλληνική θρησκεία. Αὐτές οἱ κινήσεις ὀνομάζονται νεοπαγανιστικές.
Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ θρησκεία ἀποτελεῖ ἕνα σύνθετο καί πολυδιάστατο φαινόμενο τῆς ἀρχαιότητος, πού περιλαμβάνει ἕνα σύνολο λατρευτικῶν ἀντιλήψεων, ἀντιλήψεων, δοξασιών καί τελετουργικῶν πρακτικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Στο πλαίσιο αὐτό εἶχε διαμορφωθῆ μιά ἰδιαίτερη σχέση ανάμεσα στό θεῖο, τόν κόσμο καί τόν ἄνθρωπο.Βασικά χαρακτηριστικά της ὑπῆρξαν ὁ πολυθεϊσμός, ἡ στενή σύνδεση τῆς θρησκευτικῆς ζωῆς μέ τόν φυσικό κόσμο καί ἡ τελετουργική συμμετοχή τοῦ λαοῦ.
Στή λαϊκή της μορφή συνεδέθη στενά μέ τήν μυθολογία καί παρουσίαζε τούς θεούς μέ ἀνθρωπομορφικά χαρακτηριστικά καί ἀνθρώπινα πάθη. Οἱ ἀντιλήψεις αὐτές προκάλεσαν τήν κριτική ἀκόμη καί ἀρχαίων φιλοσόφων, οἱ ὁποῖοι προσπάθησαν να προσεγγίσουν διαφορετικά τήν φύση τοῦ θείου.
Μέ τήν πάροδο του χρόνου, ἰδιαίτερα κατά τήν ἑλληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, ἡ ἀρχαία θρησκεία ὁδηγήθηκε σε παρακμή, ἐπηρεασμένη από φαινόμενα συγκρητισμοῦ, μαγείας καί ἀποθεώσεως τῶν αὐτοκρατόρων.
Κατά τήν ὕστερη αρχαιότητα ὑπῆρξαν προσπάθειες ἀναβιώσεως τῆς ἀρχαίας θρησκείας, μέ πιό χαρακτηριστική τήν περίπτωση τοῦ αὐτοκράτορος Ἰουλιανοῦ τοῦ Παραβάτου, ὁ ὁποῖος ἐπεχείρησε να περιορίσει τόν Χριστιανισμό καί νά ἐπαναφέρει τόν παγανισμό, προωθώντας παράλληλα τήν περιθωριοποίηση τῶν χριστιανῶν ἀπό τήν κοινωνική και πνευματική ζωή.
Γιά νά κατανοηθεῖ σωστά τό ἀρχαῖο θρησκευτικό φαινόμενο, πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στήν ἱστορικά τεκμηριωμένη πραγματικότητα καί στίς σύγχρονες ιδεολογικές ἀνακατασκευές. Διότι συχνά, οἱ νεοπαγανιστικές προσεγγίσεις ἐπιλέγουν ἀποσπασματικὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχαιότητος καί τά ἑρμηνεύουν μέ τρόπο πού ἀνταποκρίνεται περισσότερο σε σύγχρονες αντιλήψεις παρά στήν ἱστορική παράδοση. Ἔτσι, ἀντί νά ἀνασυνθέτουν τήν ἀρχαία θρησκεία, δημιουργοῦν νέες μορφές θρησκευτικότητος, πού βασίζονται σε αυθαίρετες ἐπιλογές συμβόλων, τελετῶν καί ἰδεῶν.
Ἐπίσης, στά σύγχρονα νεοπαγανιστικὰ διατυπώνονται συχνά διάφορες θεωρίες σχετικά μέ τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ἄλλοτε παρουσιάζεται ὡς ἁπλός ἱστορικός διδάσκαλος, ἄλλοτε ὡς μυθικὴ μορφή ἤ ὡς ἐκδήλωση ἀρχαίων θεοτήτων. Συχνά προβάλλονται καί ἀνιστόρητες αφηγήσεις γιά δῆθεν ταξίδια Του σε διάφορες χώρες. Ὡστόσο, σύμφωνα μέ τήν μαρτυρία τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῆς ἱστορικῆς παραδόσεως, ὁ Χριστός ἀποτελεῖ πραγματικό ἱστορικό πρόσωπο, πού γεννήθηκε στην Βηθλεέμ καί εἰσῆλθε στήν ἱστορία ὡς ὁ Ἐνανθρωπήσας Λόγος τοῦ Θεοῦ γιά τήν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου.
Στήν ἐποχή μας παρατηρεῖται ἐπίσης, μια μορφή σύγχρονης εἰδωλολατρίας, πού ἐκφράζεται ἀπό τόν φετιχισμό, δηλαδή τήν ἀπόδοση ὑπερφυσικῶν ἰδιοτήτων σέ ἄψυχα ἀντικείμενα ἤ σύμβολα.
Ἡ Ἐκκλησία ἐξ ἀρχῆς ἀντιτάχθηκε στήν εἰδωλολατρία. Οἱ Προφῆτες, οἱ Ἀπόστολοι καί οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὑποστήριξαν, ὅτι ἡ εἰδωλολατρία προέρχεται ἀπό τήν ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν ζωντανό Θεό καί ἀπό τήν πνευματική σύγχυση, πού ὁδηγεῖ στήν θεοποίηση τῆς κτίσεως. Σύμφωνα μέ τήν διδασκαλία τους, ὅταν ὁ ἄνθρωπος χάνει τήν κοινωνία μέ τόν Δημιουργό, λατρεύει κατασκευάσματα τῆς φαντασίας του καί ἀποδίδει θεϊκὲς ἰδιότητες σέ ἀντικείμενα, ιδέες ἢ φυσικές δυνάμεις. Μέ τόν τρόπο αὐτό ὁδηγεῖται στήν αὐτοειδωλολατρία, δηλαδή στήν λατρεία τοῦ ἰδίου τοῦ ἑαυτοῦ του καί τῶν παθῶν του.
Παράλληλα, όμως, πρέπει να τονισθῆ, ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔλαβε ἀπό τόν ἀρχαῖο κόσμο ὅσα καλά εἶχε. Καί αὐτά ἦσαν πολλά. Ἡ δημιουργική συνάντηση τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος μέ τήν Χριστιανική διδασκαλία ὑπῆρξε ἰδιαίτερα σημαντική. Εἶναι χαρακτηριστικό, ὅτι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἀπευθύνθηκε στούς Ἕλληνες χρησιμοποιώντας στοιχεῖα τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφικῆς σκέψεως. Στην συνέχεια, το Βυζάντιο ἔγινε ὁ θεματοφύλακας τῆς κλασικῆς παιδείας. Οἱ Βυζαντινοί λόγιοι ἐμελέτησαν καί ἀντέγραψαν τά ἔργα τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γραμματείας καί τα διέσωσαν γιά τίς ἑπόμενες γενεές. Παρότι, ὅμως, ἐκτιμοῦσαν βαθιά τήν ἀξία τῆς ἀρχαίας παιδείας, δέν υἱοθέτησαν τίς παλαιές θρησκευτικές δοξασίες, οἱ ὁποῖες, ὅπως εἴπαμε, εἶχαν ἤδη δεχθεῖ κριτική ἀκόμη καί ἀπό ἀρχαίους φιλοσόφους.
Καθοριστική στήν σύνθεση Ἑλληνισμοῦ καί Χριστιανισμοῦ ὑπῆρξε ἡ συμβολή πολλῶν μεγάλων μορφῶν τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Μέγας Βασίλειος, ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ὁ Γρηγόριος Νύσσης, ὁ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ Μέγας Φώτιος, ὁ Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης καί ὁ Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. Μέσα ἀπό τά ἔργα τους επετεύχθη ὁ δημιουργικός συνδυασμός τῆς χριστιανικῆς πίστεως μέ τήν ἀρχαιοελληνική παιδεία. Μέ τόν τρόπο αὐτό ἡ κλασική Γραμματεία ὄχι μόνον διεσώθη, ἀλλά καί ἐντάχθηκε σέ ἕνα νέο πνευματικό πλαίσιο, πού ὑπηρετεῖ τήν μόρφωση καί τήν πνευματική καλλιέργεια τοῦ ἀνθρώπου.
Καί ἐδῶ πρέπει να διευκρινισθῆ, ὅτι, οσάκις στά λειτουργικά κείμενα ἀκοῦμε τόν ὅρο “Έλληνες”, ἐννοοῦνται οἱ εἰδωλολάτρες καί ὄχι οἱ Ἕλληνες ὡς ἔθνος. Ἡ Ἑκκλησία σέβεται τήν ἐθνική ταυτότητα τῶν λαῶν καί γι ̓ αὐτό ἐστήριξε πάντοτε τούς ἀγῶνες τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους γιά ἐλευθερία ἀπό τήν σκλαβιά.
Ἀδελφοί μου,
Οἱ νεοπαγανιστικές αντιλήψεις ἀπομακρύνουν όσους τίς ἀκολουθοῦν ἀπό τόν Χριστό. Δεν εἶναι δυνατόν νά πιστεύη κάποιος στόν Χριστό καί συγχρόνως να λατρεύη τήν κτίση ἤ νά ἀποδέχεται φαντασιακές θρησκευτικές ανακατασκευές τοῦ παρελθόντος.
Φροντίστε να καλλιεργήσετε ζωντανή σχέση μέ τόν Χριστό μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἡ σχέση αὐτή βιώνεται μέ τά Μυστήρια καί τήν ἀσκητική ζωή καί ὁδηγεῖ τόν ἄνθρωπο σέ πορεία καθάρσεως ἀπό τά πάθη καί φωτισμοῦ, μέ απώτερο στόχο τήν ἐπίτευξη τοῦ σκοποῦ τῆς ὑπάρξεώς μας, πού εἶναι ἡ αἰώνια ἔνωσή μας μέ τόν Χριστό, ἡ θέωση. Μέ ἐφόδιο την ζωντανή εμπειρία τῆς πίστεως καί τῆς ἑκκλησιαστικῆς ζωῆς βρίσκουμε νόημα στη ζωή μας καί ἀποκτοῦμε ὁλοκληρωμένη πνευματική προοπτική.
Μέ πατρικές εὐχές
Ὁ Μητροπολίτης
† Ὁ Γλυφάδας,
Ἑλληνικοῦ, Βούλας, Βουλιαγμένης καί Βάρης
ΑΝΤΩΝΙΟΣ
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το ORTHODOXIANEWSAGENCY.GR με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
Ακολούθησε το ORTHODOXIANEWSAGENCY.gr στο Google News και μάθε πρώτος όλες τις ειδήσεις.