Εκδήλωση της Σχολής Γονέων Κατερίνης με θέμα «Τεκμήρια της Ιωνικής προέλευσης της Ποντιακής διαλέκτου»

Με μεγάλη επιτυχία ολοκληρώθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026, στο Συνεδριακό Κέντρο Κατερίνης, η εκδήλωση της Σχολής Γονέων – Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κατερίνης, με επίσημο προσκεκλημένο τον ιατρό ογκολόγο και απόφοιτο του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κ. Χρήστο Εμμανουηλίδη.

Το θέμα της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας ομιλίας ήταν: «Τεκμήρια της Ιωνικής προέλευσης της Ποντιακής διαλέκτου».

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνδιοργάνωση με την OPTOhellas, τον Δικηγορικό Σύλλογο Κατερίνης και τον Ποντιακό Σύλλογο Κατερίνης «Παναγία Σουμελά», αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεργασίας των επιστημονικών, πολιτιστικών και κοινωνικών φορέων για την προαγωγή της γνώσης και τη διατήρηση της ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Στην διάρκεια της εκδήλωσης η Σχολή Γονέων τίμησε τον Πρόεδρο του Επιμελητηρίου Πιερίας ως ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟ κ. Κωνσταντίνο Πίτσια ο οποίος και ως επιχειρηματίας αλλά και ως Πρόεδρος του Επιμελητηρίου στηρίζει το έργο της Σχολής Γονέων.

Η βραδιά ξεκίνησε με μια ιδιαίτερα συγκινητική μουσική παρουσία από τη Σταματία Σαββίδου, η οποία ερμήνευσε τραγούδια με θέμα «Την Πατρίδα μου έχασα», μεταφέροντας στο ακροατήριο τη νοσταλγία, τον πόνο της προσφυγιάς, αλλά και τη βαθιά αγάπη για τις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου. Η μουσική αυτή εισαγωγή δημιούργησε το κατάλληλο συναισθηματικό κλίμα για την ιστορική και γλωσσολογική προσέγγιση που ακολούθησε.

Ο κ. Εμμανουηλίδης, αφού ευχαρίστησε θερμά τον Πρόεδρο κ. Κορομπίλη και το Διοικητικό Συμβούλιο της Σχολής Γονέων για την τιμητική πρόσκληση, παρουσίασε με ιδιαίτερη γλαφυρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση τη μακραίωνη ιστορία της ποντιακής διαλέκτου, εστιάζοντας στις βαθιές ρίζες της στην αρχαία ιωνική γλώσσα.

Ειδικότερα, ανέφερε ότι η Ποντιακή διάλεκτος παρουσιάζει ισχυρά τεκμήρια Ιωνικής προέλευσης, καθώς ανάγει τις γλωσσικές της ρίζες στην αρχαία Ιωνική διάλεκτο. Η ιστορική της αφετηρία συνδέεται με τον 8ο αιώνα π.Χ., όταν Ίωνες θαλασσοπόροι, προερχόμενοι κυρίως από τη Μίλητο, αποίκισαν τα παράλια του Ευξείνου Πόντου, ιδρύοντας σημαντικές ελληνικές πόλεις, όπως η Σινώπη, η Κερασούντα και η Τραπεζούντα.

Η γεωγραφική απομόνωση του Πόντου από τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο και η μακρά ιστορική του πορεία συνέβαλαν στη διατήρηση πολλών αρχαϊκών γλωσσικών χαρακτηριστικών. Έτσι, η ποντιακή διάλεκτος δεν ακολούθησε στον ίδιο βαθμό όλες τις μεταγενέστερες γλωσσικές εξελίξεις της Αττικής Κοινής, διαφυλάσσοντας στοιχεία που συνδέονται άμεσα με την αρχαία ιωνική γλωσσική παράδοση.

Στη συνέχεια, ο ομιλητής παρουσίασε συγκεκριμένα φωνολογικά, μορφολογικά, γραμματικά και λεξιλογικά τεκμήρια, μέσα από τα οποία αναδεικνύεται η ιδιαίτερη ιστορική φυσιογνωμία της ποντιακής διαλέκτου.

Φωνολογικά και φωνητικά τεκμήρια

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διατήρηση χαρακτηριστικών της αρχαίας προφοράς και στη χρήση ηχηρών συμφώνων αντί των δασέων, στοιχείο που συνδέεται με παλαιότερες ιωνικές γλωσσικές τάσεις και διαφοροποιεί την ποντιακή από τη μεταγενέστερη νεοελληνική προφορά.

Επισημάνθηκε, επίσης, η διατήρηση του φωνητικού φαινομένου της τροπής του αρχικού «η» σε «ε», σε χαρακτηριστικές ποντιακές λέξεις, το οποίο αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να εξεταστεί στο πλαίσιο της ιστορικής εξέλιξης της διαλέκτου.

  • Μορφολογικά και γραμματικά τεκμήρια

    Σημαντικό μέρος της εισήγησης αφιερώθηκε στη διατήρηση αρχαϊκών μορφολογικών τύπων, οι οποίοι αποκαλύπτουν τη στενή σχέση της ποντιακής με παλαιότερες μορφές της ελληνικής γλώσσας.

    Μεταξύ άλλων, παρουσιάστηκαν:

    • Η διατήρηση αρχαϊκών καταλήξεων στα ουδέτερα ουσιαστικά: Τα ουδέτερα ουσιαστικά διατηρούν καταλήξεις σε «-ον», τόσο στην ονομαστική όσο και στην αιτιατική, σε αντίθεση με τη νεότερη ελληνική μορφή σε «-ο». Ενδεικτικά αναφέρθηκαν οι τύποι «παιδίον» και «κρασίον».
    • Η διατήρηση θηλυκών επιθέτων σε κατάληξη «-ος»: Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ποντιακής είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το θηλυκό γένος διατηρεί την ίδια κατάληξη με το αρσενικό. Παραδείγματα αποτελούν οι τύποι «η άγαθος», «η άνοστος» και «η έμορφος».
    • Η διατήρηση του τελικού «ν»: Η συστηματική παρουσία του τελικού «ν» σε ουσιαστικά και ρηματικούς τύπους αποτελεί ένα ακόμη γνώρισμα μορφολογικού αρχαϊσμού, που συνδέει τη διάλεκτο με παλαιότερα στάδια της ελληνικής γλώσσας.

Λεξιλογικά τεκμήρια – Ομηρικές και ιωνικές ρίζες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά σε λέξεις και εκφράσεις της ποντιακής διαλέκτου που συναντώνται σε αρχαίες ιωνικές και ομηρικές πηγές, αποδεικνύοντας τη διαχρονική συνέχεια του ελληνικού γλωσσικού πλούτου.

Ο ομιλητής αναφέρθηκε ενδεικτικά:

  • Στο «ουκί» και στον ποντιακό τύπο «κι», ως χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης με το αρχαίο ιωνικό αρνητικό μόριο «ουκί», σε αντιδιαστολή με τον αττικό τύπο «ουχί».
  • Στον τύπο «εμέτερον», ο οποίος συνδέεται με το ομηρικό «ημέτερος», με σημασία «δικός μας», διατηρώντας ένα χαρακτηριστικό γλωσσικό αποτύπωμα της αρχαίας ελληνικής.
  • Στον τύπο «δακωνούμαι», ο οποίος παρουσιάστηκε σε συσχέτιση με αρχαία ιωνική ρίζα και τη σημασία της περιπλάνησης και της άσκοπης περιφοράς.

Τα παραδείγματα αυτά ανέδειξαν ότι η ποντιακή δεν αποτελεί απλώς μια τοπική γλωσσική παραλλαγή της νεότερης ελληνικής, αλλά μια διάλεκτο με βαθύ ιστορικό υπόβαθρο, στην οποία διασώζονται γλωσσικά στοιχεία που ανάγονται σε πολύ παλαιότερες εποχές.

Η ιστορική συνέχεια και οι επιδράσεις άλλων γλωσσών

Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή του, ο κ. Εμμανουηλίδης αναφέρθηκε στις μεταγενέστερες γλωσσικές επιδράσεις που δέχθηκε η ποντιακή διάλεκτος κατά τη μακραίωνη ιστορική της διαδρομή.

Παρά τις φωνητικές και γλωσσικές επιδράσεις από την Αττικίζουσα Κοινή και τη Βυζαντινή Μεσαιωνική Ελληνική, καθώς και τις εξωελληνικές δανειακές επιδράσεις από γειτονικούς λαούς, όπως οι Τούρκοι, οι Λαζοί και οι Πέρσες, η δομή και το βαθύτερο υπόβαθρο της ποντιακής διαλέκτου παρέμειναν στενά συνδεδεμένα με την ιωνική γλωσσική της καταγωγή.

Με αυτόν τον τρόπο, η ποντιακή διάλεκτος διατήρησε ως θεμέλιο της γλωσσικής της ταυτότητας την ιωνική παράδοση των πρώτων Ελλήνων αποίκων του Ευξείνου Πόντου, αποτελώντας έναν πολύτιμο ζωντανό κρίκο που συνδέει τη σύγχρονη ελληνική πολιτιστική ταυτότητα με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

Η εισήγηση αποτέλεσε μια ουσιαστική υπενθύμιση ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο μέσο επικοινωνίας, αλλά και φορέας ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και συλλογικής ταυτότητας. Η ποντιακή διάλεκτος, μέσα από τις λέξεις, τις καταλήξεις, την προφορά και τις εκφράσεις της, διαφυλάσσει ένα σημαντικό κομμάτι της μακραίωνης ελληνικής ιστορίας.

Η διατήρηση της ποντιακής διαλέκτου δεν αποτελεί μόνο χρέος απέναντι στους προγόνους μας, αλλά και ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές, ώστε αυτός ο μοναδικός γλωσσικός και πολιτιστικός θησαυρός να συνεχίσει να μεταδίδεται, να μελετάται και να παραμένει ζωντανός.

Στο τέλος της εκδήλωσης, το κοινό της Σχολής Γονέων – Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κατερίνης είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τον ομιλητή, να θέσει ερωτήματα και να συμμετάσχει σε έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα διάλογο γύρω από την ιστορία, την προέλευση και τη διαχρονική αξία της ποντιακής διαλέκτου.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα, με την ανταλλαγή απόψεων και τη λήψη αναμνηστικών φωτογραφιών με τον ομιλητή και τους παρευρισκομένους.

Η Σχολή Γονέων – Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κατερίνης συνεχίζει με συνέπεια την πολυετή της πορεία, προσφέροντας στο κοινό της εκδηλώσεις υψηλού επιστημονικού, κοινωνικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διάδοση της γνώσης και στην ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Η επόμενη εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 30-11-2026 με επίσημους ομιλητές και καλεσμένους τον Δρ Θεολογίας Συγγραφέα και Παιδαγωγό Ηλία Λιαμή και τον Δρ Φιλοσοφίας  Διδάσκων στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημίας Αθήνας (ΑΕΑΑ) Λαμπρινό Πλατυπόδη με θέμα: «Παιδαγωγικές προεκτάσεις του αρχαίου δράματος» και «Η Παιδαγωγία του ήθους» σε συνδιοργάνωση με την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Πιερίας.

H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το ORTHODOXIANEWSAGENCY.GR με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.

Ακολούθησε το ORTHODOXIANEWSAGENCY.gr στο Google News και μάθε πρώτος όλες τις ειδήσεις.

Μπορεί επίσης να σας αρέσει

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Θα υποθέσουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε εάν το επιθυμείτε. ΑΠΟΔΟΧΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Πολιτική Απορρήτου & Cookies