Η εμπιστοσύνη ως στρατηγικό κεφάλαιο του αθλητισμού: Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας του Αθλητισμού

Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google

Κάθε φορά που ο αθλητισμός γίνεται πρώτη είδηση όχι για ένα μετάλλιο αλλά για ένα σκάνδαλο, συζητάμε συνήθως μόνο για το συγκεκριμένο περιστατικό. Ένα κρούσμα ντόπινγκ, μια υπόθεση χειραγώγησης αγώνων, μια καταγγελία για κακοδιοίκηση. Ψάχνουμε ποιος φταίει, και μετά από λίγες μέρες το θέμα ξεχνιέται. Έτσι όμως μας ξεφεύγει κάτι πιο σοβαρό. Κάθε τέτοια υπόθεση αφήνει πίσω της λίγο λιγότερη εμπιστοσύνη, και πάνω στην εμπιστοσύνη στηρίζεται όλος ο αθλητισμός.

Κι αυτό γιατί ο αθλητισμός δεν είναι μόνο αγώνες. Έχει ρόλο κοινωνικό, εκπαιδευτικό, πολιτιστικό και οικονομικό. Για να λειτουργήσει, πρέπει ο αθλητής να πιστεύει ότι θα αγωνιστεί με τους ίδιους όρους που ισχύουν για όλους. Πρέπει ο γονιός να νιώθει σίγουρος ότι το παιδί του είναι ασφαλές στο γήπεδο. Ο φίλαθλος θέλει να ξέρει ότι το αποτέλεσμα βγαίνει από τον αγώνα, και ο χορηγός ότι βάζει το όνομά του σε κάτι σοβαρό.

Όταν αυτή η εμπιστοσύνη πληγώνεται, η ζημιά πάει πιο μακριά από το περιστατικό. Ο χορηγός το σκέφτεται πριν υπογράψει. Ο γονιός το σκέφτεται πριν γράψει το παιδί του σε σύλλογο. Οι θεσμοί χάνουν κύρος. Το κόστος, λοιπόν, δεν είναι μόνο ηθικό, είναι και οικονομικό και κοινωνικό. Γι’ αυτό πιστεύω ότι την ακεραιότητα δεν πρέπει να τη θυμόμαστε μόνο στις κρίσεις. Πρέπει να τη φροντίζουμε κάθε μέρα, όπως φροντίζουμε τις εγκαταστάσεις ή τα οικονομικά ενός συλλόγου.

Οι κίνδυνοι είναι γνωστοί σε όλο τον κόσμο. Στημένοι αγώνες και παράνομο στοίχημα, συγκρούσεις συμφερόντων, αδιαφανείς επιλογές, κατάχρηση εξουσίας, κακοποίηση αθλητών, κακή διοίκηση. Όταν τα ίδια φαινόμενα εμφανίζονται ξανά και ξανά, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα πρόσωπα. Κάπου το σύστημα αφήνει κενά. Αυτά τα κενά πρέπει να τα βρούμε και να τα κλείσουμε πριν γίνει η ζημιά. Η έρευνα για την αποτροπή δείχνει εδώ και χρόνια ότι μετράει περισσότερο η βεβαιότητα του εντοπισμού παρά το ύψος της ποινής. Προς τα εκεί κινείται σήμερα και η διεθνής πρακτική, με λιγότερη έμφαση στην τιμωρία εκ των υστέρων και περισσότερη στην πρόληψη.

Η Σύμβαση Macolin του Συμβουλίου της Ευρώπης, που ισχύει για την Ελλάδα από το 2020, ζητά από τις χώρες που την έχουν κυρώσει να έχουν εθνική πλατφόρμα και να συντονίζουν όσους ασχολούνται με το θέμα. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έχει από το 2015 κοινό κώδικα για την πρόληψη της χειραγώγησης αγώνων. Ο ΟΗΕ, που το 2021 δημοσίευσε την πρώτη παγκόσμια έκθεσή του για τη διαφθορά στον αθλητισμό, προειδοποιεί ότι όσοι στήνουν αγώνες στρέφονται όλο και πιο συχνά στα πρωταθλήματα των νέων και στις μικρότερες κατηγορίες, γιατί εκεί σχεδόν κανείς δεν παρακολουθεί τι γίνεται στο στοίχημα. Η Αυστραλία ένωσε το 2020 τις υπηρεσίες της για την ακεραιότητα σε έναν οργανισμό, το Sport Integrity Australia. Όλοι έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα. Οι ποινές μόνες τους δεν φτάνουν. Χρειάζονται θεσμοί που παρακολουθούν και προλαβαίνουν.

Και η Ελλάδα έχει κάνει βήματα. Υπάρχει εθνική πλατφόρμα για τη χειραγώγηση αγώνων. Με τον ν. 5176/2025 κάθε ομοσπονδία αποκτά Υπεύθυνο Ασφάλειας και Ευημερίας Αθλητών. Για το ντόπινγκ λειτουργεί ανεξάρτητος εθνικός φορέας, που εφαρμόζει τους κανόνες του Παγκόσμιου Κώδικα Αντιντόπινγκ. Λείπει όμως ένας θεσμός που να βλέπει την εικόνα συνολικά. Σήμερα κάθε φορέας ασχολείται με το δικό του κομμάτι, και με κάθε διοικητική ή πολιτική αλλαγή χάνεται και μέρος της εμπειρίας. Και οι κανόνες αλλάζουν συχνά. Το άρθρο 34 του ν. 2725/1999 για τους διακριθέντες αθλητές, για παράδειγμα, έχει αλλάξει πολλές φορές, χωρίς να υπάρχει ένας σταθερός μηχανισμός που να δείχνει αν οι αλλαγές έπιασαν τόπο.

Γι’ αυτό προτείνω ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας του Αθλητισμού. Θέλω να είμαι σαφής για το τι δεν θα είναι. Δεν θα είναι ακόμη ένας ελεγκτικός μηχανισμός και δεν θα βάζει ποινές. Δεν θα παίρνει τη θέση των ομοσπονδιών, της Δικαιοσύνης ή της Πολιτείας, και θα σέβεται το αυτοδιοίκητο του αθλητισμού. Θα είναι ένας επιστημονικός θεσμός, που θα μελετά, θα μετρά και θα προειδοποιεί έγκαιρα.

Στο κέντρο του θα λειτουργεί ένα Παρατηρητήριο Ακεραιότητας του Αθλητισμού. Θα παρακολουθεί δείκτες για κάθε άθλημα και διοργάνωση και θα βγάζει κάθε χρόνο μια δημόσια έκθεση για το πού βρισκόμαστε. Ιδιαίτερη προσοχή θα δίνει εκεί όπου η παρακολούθηση του στοιχήματος δεν φτάνει: στους αγώνες που στήνονται για έναν τίτλο ή για μια διάκριση που δίνει μόρια. Τέτοιοι αγώνες συχνά δεν αφήνουν κανένα ίχνος στο στοίχημα, μόνο στα ίδια τα αποτελέσματα. Με αυτή τη δουλειά η εθνική πλατφόρμα για τη χειραγώγηση αγώνων θα έχει δίπλα της μια σταθερή επιστημονική στήριξη, και η γνώση που χτίζεται δεν θα εξαρτάται από το ποιος διοικεί την πλατφόρμα κάθε φορά. Το Ινστιτούτο θα αξιολογεί επίσης τις σημαντικές αλλαγές κανόνων και θα απευθύνει δημόσιες συστάσεις. Όποιος παίρνει μια σύσταση θα απαντά δημόσια μέσα σε 60 ημέρες, αν τη δέχεται ή γιατί όχι.

Τη μεγαλύτερη φροντίδα τη χρειάζονται τα παιδιά. Μια μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα (CASES, 2021) ρώτησε 10.302 ενήλικες σε έξι χώρες για όσα έζησαν ως παιδιά. Τρεις στους τέσσερις ανέφεραν ότι μέσα στον αθλητισμό, πριν κλείσουν τα 18, είχαν βιώσει τουλάχιστον μία φορά ψυχολογική, σωματική ή σεξουαλική βία ή παραμέληση. Δεν μιλάμε εδώ για τη βία στις κερκίδες, για την οποία έχουν ήδη παρθεί μέτρα. Μιλάμε για το πώς φέρονται στα παιδιά όσοι βρίσκονται γύρω τους. Στον σχολικό και στον αναπτυξιακό αθλητισμό η ακεραιότητα αγγίζει και την παιδεία. Ένα παιδί που βλέπει αδικία ή κατάχρηση εξουσίας στο γήπεδο μαθαίνει κάτι για το πώς λειτουργούν οι κανόνες γενικά, και το παίρνει μαζί του.

Στους ανθρώπους γύρω από το παιδί ανήκουν και οι γονείς. Πολλοί το πιέζουν να γίνει πρωταθλητής, συνήθως με καλή πρόθεση. Σπάνια όμως τους έχει δείξει κανείς πώς να στέκονται δίπλα σε ένα παιδί που αθλείται ή πώς να φέρονται όταν το βλέπουν να αγωνίζεται. Η εκπαίδευση των γονέων είναι από τα πιο απλά μέτρα πρόληψης, και το Ινστιτούτο μπορεί να δώσει το υλικό και τη μέθοδο.

Συχνά ξεχνάμε και τους δήμους. Έχουν πολλά από τα γήπεδα, τα κολυμβητήρια και τα γυμναστήρια της χώρας και τρέχουν προγράμματα άθλησης για παιδιά και ενήλικες. Εκεί πολλά παιδιά κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον αθλητισμό, χρόνια πριν αγωνιστούν σε κάποιο πρωτάθλημα. Ποιος τα προπονεί, πώς μοιράζονται οι ώρες στις εγκαταστάσεις, αν το περιβάλλον είναι ασφαλές, όλα αυτά αφορούν την ακεραιότητα. Το Ινστιτούτο μπορεί να δίνει και στους δήμους στοιχεία και καλές πρακτικές, με σεβασμό στην αυτοτέλειά τους.

Για να έχει αξία ένα τέτοιο Ινστιτούτο, πρέπει να είναι πραγματικά ανεξάρτητο. Χρειάζεται διοικητική και επιστημονική αυτοτέλεια, ανοιχτή και αξιοκρατική επιλογή των μελών του, ισχυρή παρουσία των πανεπιστημίων, θητείες που δεν συμπίπτουν με τις εκλογές και ετήσια λογοδοσία στη Βουλή. Μόνο έτσι θα το εμπιστεύονται όλοι, όποια κυβέρνηση κι αν έρθει.

Τελικά, το ζήτημα είναι απλό. Είναι καλύτερο να προλαβαίνουμε τις κρίσεις παρά να τρέχουμε πίσω τους. Ο ελληνικός αθλητισμός δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους κανόνες. Χρειάζεται να ξέρει πού κινδυνεύει, να μετρά τι αποδίδει και να έχει θεσμούς που κρατούν την εμπιστοσύνη ζωντανή. Τα μετάλλια και οι τίτλοι είναι αυτό που βλέπουμε. Η εμπιστοσύνη είναι αυτό που τα κρατά όρθια.

*Άρθρο του Παναγιώτη (Τάκης) Αλεξόπουλου, καθηγητή στο Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων

Μπορεί επίσης να σας αρέσει

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Θα υποθέσουμε ότι είστε εντάξει με αυτό, αλλά μπορείτε να εξαιρεθείτε εάν το επιθυμείτε. ΑΠΟΔΟΧΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Πολιτική Απορρήτου & Cookies