Ιδιωτικό χρέος: Δεσμευτικές προθεσμίες, πλαφόν 15% στις προκαταβολές και επαναφορά ορίου στη διόγκωση παλαιών οφειλών – Ποιοι ωφελούνται

Οι νέοι κανόνες προστατεύουν τον συνεπή οφειλέτη

Νέους, αυστηρότερους κανόνες για τη ρύθμιση του ιδιωτικού χρέους, την προστασία των συνεπών οφειλετών και τη λειτουργία των servicers προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία παρουσιάστηκε εχθές στο υπουργικό Συμβούλιο από τον Κυριάκο Πιερρακάκη και έρχεται να αλλάξει το τοπίο στις διμερείς ρυθμίσεις οφειλών προς τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια (servicers): μειώνεται δραστικά το ποσό της προκαταβολής, αυστηροποιούνται οι κανόνες διαφάνειας και εποπτείας, θέτει ανώτατο όριο αύξησης του χρέους λόγω τόκων καθυστέρησης, ενώ προβλέπεται και άμεση οικονομική αποζημίωση από τον πιστωτή προς τον οφειλέτη (απαλλαγή πληρωμής) όταν οι servicers παραβιάζουν τους κανόνες.

Με το νέο καθεστώς, για παράδειγμα, σε μια οφειλή 100.000 ευρώ η ανώτατη αρχική καταβολή μειώνεται σε 15.000 ευρώ, χωρίς να απαιτείται προκαταβολή 40.000 ή 50.000 ευρώ όπως συμβαίνει σήμερα. Ενώ αν δεν τηρηθούν όροι και προθεσμίες, σε μια δόση 600 ευρώ ο συνεπής οφειλέτης , ωφελείται με πίστωση 3.000 ευρώ (δηλαδή 5 δόσεις) , στην περίπτωση που ο πιστωτής παραβιάσει την συμφωνία ρύθμισης και προβεί σε μέτρα είσπραξης.

«Με το νέο πλαίσιο για το ιδιωτικό χρέος, γίνεται μια καθαρή επιλογή: μπαίνουν κανόνες, προθεσμίες και αυξημένος έλεγχος εκεί όπου μέχρι σήμερα υπήρχαν συχνά καθυστερήσεις και αβεβαιότητα» τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση.

«Στόχος δεν είναι η αποφυγή αποπληρωμής της οφειλής», τονίζει, αλλά «είναι να διασφαλιστεί ότι ο πολίτης που μπορεί και θέλει να πληρώσει θα έχει πραγματική δυνατότητα να ρυθμίσει την οφειλή του με βιώσιμο τρόπο. Γι’ αυτό οι νέοι κανόνες προβλέπουν συγκεκριμένο χρόνο για τη διμερή διαπραγμάτευση, πλαφόν 15% στην προκαταβολή και τεκμηριωμένες προτάσεις που προσαρμόζονται στην πραγματική οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη. Παράλληλα, προστατεύουν τον συνεπή οφειλέτη: όταν τηρεί τη ρύθμισή του, δεν μπορεί να βρίσκεται αντιμέτωπος με μέτρα. Και πριν από έναν πλειστηριασμό, ο πιστωτής θα πρέπει να έχει προηγουμένως καταθέσει πραγματική και τεκμηριωμένη πρόταση ρύθμισης».

Παράλληλα, στον άλλο πυλώνα των ρυθμίσεων που αφορούν τους πιστωτές, «ενισχύεται επιπλέον το πλαίσιο για τους servicers. Περισσότερη διαφάνεια, περισσότερα στοιχεία, ισχυρότερη εποπτεία. Η επιδίωξη είναι σαφής: λιγότερη αβεβαιότητα για τον οφειλέτη, περισσότερη ευθύνη για τον πιστωτή και ένα σύστημα ρύθμισης του ιδιωτικού χρέους που λειτουργεί με κανόνες και παράγει πραγματικές λύσεις» τονίζει η κυρία Αλαμπάση.

Τι αλλάζει

Σήμερα η διμερής ρύθμιση βασίζεται κυρίως στον Κώδικα Δεοντολογίας, ο οποίος προβλέπει συγκεκριμένα στάδια και υποχρεώσεις επικοινωνίας, συλλογής στοιχείων, αξιολόγησης της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη, εξέτασης λύσεων ρύθμισης ή οριστικής διευθέτησης. Ωστόσο καταγράφονταν αρκετές περιπτώσεις παρατεταμένης καθυστέρησης, ελλιπούς ενημέρωσης για το ύψος της οφειλής και αθέτησης όρων ή συμφωνιών.

Με το νέο πλαίσιο θεσπίζεται αυτοτελής και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης, η οποία δεν εξαρτάται από την προσφυγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ο οφειλέτης θα υποβάλλει αίτηση και πλήρη φάκελο, ενώ ο πιστωτής θα οφείλει να απαντήσει μέσα σε τρεις μήνες, είτε καταθέτοντας βιώσιμη πρόταση, είτε αιτιολογώντας εγγράφως τυχόν απόρριψη.

Ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να ανταποκριθεί και η συνολική διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο σε έξι μήνες. Τα απαιτούμενα δικαιολογητικά θα μπορούν να υποβάλλονται και ψηφιακά, ενώ η διαδικασία θα μπορεί να καλύπτει ακόμη και οφειλές που βρίσκονται σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης.

Εάν ο πιστωτής υπερβεί την προθεσμία, καταγράφεται ως παράβαση και σταματά ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίησης των τόκων, ενώ ενημερώνεται η Τράπεζα της Ελλάδος για τα περαιτέρω.

Βιώσιμη πρόταση με χαμηλή προκαταβολή

Η πρόταση ρύθμισης θα πρέπει να είναι γραπτή, κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη. Θα πρέπει να αναφέρει τα στοιχεία εισοδήματος και περιουσίας στα οποία βασίζεται. Αν είναι εφικτές δύο διαφορετικές λύσεις, ο πιστωτής θα πρέπει να παρουσιάζει και τις δύο στον οφειλέτη.

Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος θα καθοριστούν οι βασικές πληροφορίες που θα πρέπει να περιλαμβάνει κάθε πρόταση ρύθμισης, ώστε να μην γίνεται αυθαίρετα αλλά ο οφειλέτης να κατανοεί πώς προέκυψε η δόση και ποια οικονομικά δεδομένα του αξιολογήθηκαν.

Παράλληλα, η προκαταβολή που μπορεί να ζητήσει ο πιστωτής για την επίτευξη διμερούς ρύθμισης περιορίζεται στο 15% της οφειλής. Σήμερα το ποσό αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης και, σύμφωνα με το συγκριτικό υλικό, σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά το 30% ή φθάνει το 50%.

Για παράδειγμα, σε οφειλή 120.000 ευρώ, προκαταβολή 40% αντιστοιχεί σε 48.000 ευρώ, ενώ μπορεί να ζητηθεί και αρχική καταβολή 60.000 ευρώ (50% της ρυθμιζόμενης οφειλής). Με το νέο πλαφόν, για ένα τέτοιο χρέος η μέγιστη προκαταβολή περιορίζεται σε 18.000 ευρώ (15% της οφειλής), ενώ το όριο μπορεί να είναι και χαμηλότερο όταν τεκμηριώνονται ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια, κοινωνικά κριτήρια ή σοβαρά προβλήματα υγείας.

Προστασία για τους συνεπείς

Όσο ο οφειλέτης τηρεί ενεργή ρύθμιση, δεν θα επιτρέπεται η καταγγελία της, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση ή η συνέχιση πλειστηριασμού. Η ίδια προστασία θα ισχύει όταν η δόση δεν καταβλήθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν παρείχε εγκαίρως τα αναγκαία στοιχεία για την πληρωμή.

Σε περίπτωση παραβίασης, η σχετική πράξη ακυρώνεται αυτόματα! Επιπλέον ο οφειλέτης θα δικαιούται και πίστωση ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις, ενώ η ρύθμιση θα παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.

Αν η μηνιαία δόση είναι 800 ευρώ, η πίστωση των πέντε δόσεων αντιστοιχεί σε 4.000 ευρώ. Παράλληλα, θα επιβάλλεται και διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ στον πιστωτή, το οποίο θα εισπράττεται από το δημόσιο, ενώ σε περίπτωση επανάληψης θα ενεργοποιούνται αυξημένες εποπτικές συνέπειες.

Αναλυτική εικόνα του χρέους

Οι νέες ρυθμίσεις θα κατοχυρώνουν το δικαίωμα του οφειλέτη να λαμβάνει -χωρίς καμιά επιβάρυνση- πλήρη και αναλυτική εικόνα της οφειλής του. Η υποχρέωση αυτή συχνά καταστρατηγείται. Η ενημέρωση αυτή θα περιλαμβάνει τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό καταβολών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου, το κεφάλαιο, τους τόκους, τις προμήθειες ή και κάθε άλλη χρέωση.

Τα στοιχεία θα πρέπει να παρέχονται μέσα σε 45 ημέρες, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης.

Αν ο πιστωτής δεν ανταποκριθεί, η οφειλή του σταματά να επιβαρύνεται με τόκους (αναστολή τοκοφορίας) έως ότου ο πιστωτής του παραδώσει τα πλήρη στοιχεία. Έτσι η συγκεκριμένη αυτή ασυνέπεια, η οποία θεωρείται πολύ συχνή και διαδεδομένη, θα αποφέρει απτό οικονομικό όφελος στον οφειλέτη. Η πρόβλεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις, οι οποίοι χρειάζονται σαφή εικόνα του κεφαλαίου, των τόκων και των επιβαρύνσεων προκειμένου να διαπιστώσουν αν μια ρύθμιση είναι ισορροπημένη και πραγματικά βιώσιμη.

«Πλαφόν» στα χρέη

Το νέο πλαίσιο επαναφέρει την προστασία την οποία προέβλεπαν παλαιότεροι νόμου (άρθρο 39 του ν. 3259/2004 και άρθρο 30 του ν. 2789/2000). Αν και είχαν διαφορές μεταξύ τους -και σε σημαντικές προϋποθέσεις ή εξαιρέσεις- οι νόμοι αυτοί είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: έθεταν ανώτατο όριο αύξησης της οφειλής λόγω καθυστέρησης πληρωμής.

Οι νέοι όροι που θα ισχύσουν, θα αποσαφηνιστούν όταν κατατεθεί η νέα διάταξη. Ωστόσο οι παλαιότερες ρυθμίσεις έθεταν ένα γενικό ανώτατο όριο αύξησης («φρένο» χρέους) το οποίο έφτανε -κατά περίπτωση- μέχρι το διπλάσιο ή το τριπλάσιο της βάσης υπολογισμού της οφειλής, όπως την όριζε κάθε νόμος: είτε επί του κεφαλαίου που είχε αρχικά ληφθεί, είτε του ποσού μαζί με τόκους όπως είχε διαμορφωθεί μετά από καθυστέρηση.

Ως παράδειγμα, μία τέτοια ρύθμιση μπορεί να οδηγεί, για βασική οφειλή 100.000 ευρώ, σε όριο χρέους 300.000 ευρώ. Εάν η ληξιπρόθεσμη απαίτηση εμφανίζεται να έχει φτάσει π.χ. στα 350.000 ευρώ, τα 50.000 ευρώ που υπερβαίνουν το όριο θα γίνονται αντικείμενο ελέγχου και πιθανής αναπροσαρμογής ή διαγραφής, εφόσον η συγκεκριμένη σύμβαση και ο υπολογισμός υπάγονται στη νέα ρύθμιση.

Σε κάθε περίπτωση , η προστασία αυτή δεν θα χάνεται λόγω παρέλευσης της προθεσμίας να υποβάλει αίτηση ο οφειλέτης, ούτε θα χρειάζεται προσφυγή στα δικαστήρια για αναπροσαρμογή της οφειλής. Το τελικό πεδίο εφαρμογής, πάντως, θα εξαρτηθεί από την ακριβή νομοθετική διατύπωση που θα ορίζει ποιες συμβάσεις καλύπτονται, ποιο κεφάλαιο αποτελεί τη βάση υπολογισμού, πώς αντιμετωπίζονται οι καταβολές και ποιες εξαιρέσεις ισχύουν.

Ευάλωτοι οφειλέτες

Με το νέο πλαίσιο, η προστασία που ισχύει για άτομα με αναπηρία, επεκτείνεται και σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%. Έτσι, γονέας ή φροντιστής που πληροί τα ίδια εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια θα μπορεί να αποκτήσει τον χαρακτηρισμό του ευάλωτου οφειλέτη. Η ιδιότητα αυτή μπορεί να οδηγήσει σε υποχρεωτική πρόταση που προκύπτει αυτόματα μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.

Νέες υποχρεώσεις για servicers

Οι servicers υπάγονται ήδη σε καθεστώς αδειοδότησης και εποπτείας στην Τράπεζα της Ελλάδος, βάσει του ν. 5072/2023. Το νέο πλαίσιο προσθέτει υποχρεώσεις δημόσιας διαφάνειας και λογοδοσίας.

Οι εταιρείες διαχείρισης θα πρέπει να δημοσιοποιούν ετησίως στοιχεία για τα οικονομικά μεγέθη, την εταιρική διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται, τα αποτελέσματα στις διαχείρισης και τα παράπονα των δανειοληπτών.

Παράλληλα, θα υποβάλλουν στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων, με προβλέψεις εισπράξεων, στρατηγική ανά κατηγορία απαίτησης, διαθέσιμους πόρους, κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης.

Σε κάθε πώληση απαίτησης στη δευτερογενή αγορά θα είναι υποχρεωτική η μεσολάβηση διαχειριστή πιστώσεων. Ο servicer θα είναι υπόλογος για τη διαδικασία και θα πρέπει να συνεκτιμάται η αποτίμηση του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.

Έλεγχοι στις τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή»

Παράλληλα, για δάνεια που συνδέονται με τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (Πρόγραμμα «Ηρακλής») θεσπίζεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος. Ο έλεγχος θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων προσώπων και του servicer, προκειμένου να διαπιστωθεί πότε και πόσα πρέπει να καταβάλλει το δημόσιο, στο πλαίσιο των εγγυήσεων που έχει παράσχει στους κατόχους και διαχειριστές δανείων.

Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος. Παράλληλα, ενισχύονται οι κυρώσεις και προβλέπεται η δημοσιοποίησή τους.