Μετά τη δωρεά-μαμούθ των 350 έργων, νέα κίνηση Δασκαλόπουλου: 51 έργα σε Εθνική Πινακοθήκη, MOMus, Κρήτη και Σκωτία

Τέσσερα χρόνια μετά την ιστορική δωρεά τουλάχιστον 350 έργων σε ΕΜΣΤ, Tate, Guggenheim και MCA Chicago, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος παραδίδει και άλλα έργα στους πολίτες, μέσω δημόσιων μουσείων: 51 περνούν σε τέσσερα μουσεία, με τη μεγάλη πλειονότητά τους να μένει αυτή τη φορά στην Ελλάδα.

Για περισσότερα από 35 χρόνια, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συγκέντρωνε έργα τέχνης έχοντας διαμορφώσει παράλληλα μια πεποίθηση που έμελλε να καθορίσει και την τύχη της συλλογής του: ότι η τέχνη αποκτά πραγματικό νόημα όταν παύει να αποτελεί ιδιωτικό προνόμιο και γίνεται προσβάσιμη σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους -κάτι που διατρανώθηκε και έγινε πράξη όταν δημιούργησε τον οργανισμό ΝΕΟΝ, 14 χρόνια πριν, με διευθύντρια την Ελίνα Κουντούρη.

Αυτή η αντίληψη, που όσον αφορά στη συλλογή επί χρόνια εκφραζόταν μέσα από μια ανοιχτή πολιτική δανεισμών, πήρε το 2022 τη ριζοσπαστικότερη δυνατή μορφή της, όταν αποφάσισε να αποχωριστεί περισσότερα από 350 έργα και να τα δωρίσει σε τέσσερα μεγάλα μουσεία, αντί να διατηρήσει τη συλλογή ως ένα ενιαίο ιδιωτικό σώμα.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, μας εκπλήσσει ευχάριστα αφού αποδεικνύει ότι εκείνη η επιλογή δεν ήταν μια εφάπαξ χειρονομία αλλά μια πολιτική με συνέχεια. Και στη νέα της φάση στρέφεται πολύ πιο έντονα προς την Ελλάδα, ενισχύοντας τρεις δημόσιες μουσειακές συλλογές, ενώ ταυτόχρονα ένα μικρό αλλά συμβολικά σημαντικό σύνολο ταξιδεύει στη Σκωτία. Εχει ενδιαφέρον δε ο τρόπος που γίνεται η δωρεά, πχ τα Ελληνων δημιουργών έργα στην Εθνική Πινακοθήκη, οι δημιουργίες διεθνών καλλιτεχνών στο εξωστρεφές MOMUS.

Από τη νέα δωρεά, ιδιαίτερο βάρος έχει το σύνολο που περνά στην Εθνική Πινακοθήκη Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου: 29 έργα Ελλήνων καλλιτεχνών, κυρίως από τις δεκαετίες 1960 έως 1990, μια περίοδο εξαιρετικά γόνιμη για την ελληνική εικαστική παραγωγή και τη συνομιλία της με τα διεθνή μεταπολεμικά κινήματα. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση που κάνει αυτό το σύνολο ιδιαίτερο: σύμφωνα με τη Συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου, τα συγκεκριμένα έργα αποτέλεσαν την απαρχή της συλλεκτικής δραστηριότητας του Δημήτρη Δασκαλόπουλου και το έναυσμα για τη μετέπειτα συγκρότηση της διεθνούς συλλογής σύγχρονης τέχνης.

Τα 29 έργα που αποκτά η Εθνική Πινακοθήκη

Η επιλογή που περνά πλέον στην Εθνική Πινακοθήκη συγκεντρώνει έργα δημιουργών που, με πολύ διαφορετικές αφετηρίες και εικαστικές γλώσσες, διαμόρφωσαν κρίσιμες όψεις της ελληνικής τέχνης κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Ανάμεσά τους βρίσκονται η Ηώ Αγγελή, ο Κωνσταντίνος Ανδρέου, ο Σπύρος Βικάτος, ο Γιώργος Βορρές, ο Κωστής Γεωργίου, ο Απόστολος Γιαγιάννος, ο Γιώργος Γκολφίνος, ο Χρίστος Καράς, ο Γιάννης Μαλτέζος, ο Χρήστος Σαρακατσιάνος, ο Αριστοτέλης Σολούνιας, ο Γιάννης Σπυρόπουλος, ο Θάνος Τσίγκος, ο Αλέκος Φασιανός και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης.

Η σημασία της δωρεάς δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των έργων, αλλά στο γεγονός ότι η Εθνική Πινακοθήκη αποκτά ένα σύνολο που ενισχύει την εκπροσώπηση τριών δεκαετιών κατά τις οποίες η ελληνική τέχνη βγήκε αποφασιστικά από την εσωστρέφεια και συνδέθηκε με τις αναζητήσεις της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής και διεθνούς πρωτοπορίας.

Από το MOMus και την Κρήτη έως τη Σκωτία

Στο MOMus – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης περνούν 16 έργα, με τη δωρεά να έχει εδώ έναν σαφώς πιο διεθνή χαρακτήρα. Περιλαμβάνονται έργα των Jay Heikes, Seth Price, Haluk Akakçe, Catharina Van Eetvelde, Kelley Walker, Alex Hubbard, Subodh Gupta και Josh Tonsfeldt, μαζί με έργα των Ελλήνων Ηλία Καφούρου και Στέφανου Τσιβόπουλου. Πρόκειται για προσθήκες που έρχονται να συνομιλήσουν με υπάρχοντα έργα και σύνολα του μουσείου και να ενισχύσουν τον διεθνή προσανατολισμό της μόνιμης συλλογής του.

Στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο δωρίζονται τρία έργα, των Nobuko Tsuchiya, Ιωάννας Πανταζοπούλου και Νανάς Σαχίνη, διευρύνοντας τη γεωγραφία της δωρεάς και πέρα από τα δύο μεγάλα αστικά κέντρα. To γεγονός ότι η Μαρία Μαραγκού διευθύνει το σημαντικό μουσείο, σίγουρα είναι σημαντικό για αυτή την επιλογή.

Η διαδρομή καταλήγει στο Εδιμβούργο, όπου η Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας αποκτά τρία έργα. Τα δύο, των Mike Kelley και Bruce Nauman, είχαν συμπεριληφθεί το 2013 στην έκθεση της Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου «From Death to Death and Other Small Tales», ενώ το τρίτο είναι της Ελληνίδας Μαργαρίτας Μυρογιάννη. Η επιλογή της τελευταίας έχει τη δική της σημασία, καθώς εντάσσεται στη σταθερή πρόθεση της Συλλογής να συμπεριλαμβάνονται Έλληνες δημιουργοί στις δωρεές προς διεθνή μουσεία, δημιουργώντας για το έργο τους μια θέση μέσα σε συλλογές και αφηγήσεις που ξεπερνούν τα ελληνικά σύνορα.

Μια συλλογή που διασπείρεται στα μουσεία

Η σημερινή δωρεά προσθέτει έναν ακόμη σταθμό σε μια διαδικασία που ξεκίνησε σε μεγάλη κλίμακα το 2022, όταν περισσότερα από 350 έργα δωρίστηκαν στο ΕΜΣΤ (140 έργα), την Tate (110 έργα), το Guggenheim της Νέας Υόρκης και το Museum of Contemporary Art του Σικάγου (περίπου 100 έργα σε κοινή δωρεά. Τον Μάρτιο του 2025 ακολούθησε η δωρεά έξι ακόμη έργων στο Guggenheim Bilbao (έργα των Matthew Barney, John Bock, Kendell Geers, Guyton/Walker, Martin Kippenberger και Kiki Smith)και τώρα το δίκτυο διευρύνεται ξανά.

Έτσι, αντί να παραμένει συγκεντρωμένη ως μια ιδιωτική συλλογή ή να αποκτήσει ένα μουσείο που θα έφερε το όνομα του συλλέκτη της, η Συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου ακολουθεί μια διαφορετική πορεία: διασπείρεται σε δημόσιους θεσμούς, όπου τα έργα της εντάσσονται σε ήδη υπάρχουσες συλλογές, συναντούν έργα άλλων εποχών και δημιουργών και μπορούν να αποκτούν κάθε φορά νέες αναγνώσεις. Είναι, τελικά, η πρακτική εφαρμογή της πεποίθησης που ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος έχει επανειλημμένα διατυπώσει: ότι η τέχνη έχει νόημα όταν παραμένει ζωντανή και προσβάσιμη στο ευρύτερο δυνατό κοινό.