Δύο νουβέλες και τρία μυθιστορήματα Ελλήνων συγγραφέων για το καλοκαίρι

Δύο νουβέλες και τρία μυθιστορήματα από την πρόσφατη ελληνική εκδοτική παραγωγή αποτελούν πρόταση για τα βιβλία των καλοκαιρινών αναγνώσεων.

Μία νουβέλα για το καλοκαίρι

Αρχή με νουβέλα. Δύο γυναίκες και ένας άντρας με τον τελευταίο να αναλαμβάνει τον ρόλο του ομοδιηγητικού αφηγητή. Η Κάλλη (ο ήρωας την ονομάζει έτσι από μια εξαδέλφη του που τον σφράγισε, και όχι μόνο ερωτικά) έχει τον σαγηνευτικό αέρα (στους τρόπους, στο ντύσιμο και στην κοψιά) μιας κάπως περασμένης εποχής και η τυχαία συνάντησή τους θα καταλήξει σε νυχτερινές συνευρέσεις με τζιν και με βότκα και σε ένα διστακτικά εξομολογητικό ύφος, χωρίς πάντως το παραμικρό σαρκικό ερωτικό πρόσημο.

Εκείνο το οποίο απασχολεί πρωτίστως την Κάλλη είναι μια νεότερη γυναίκα, η Ματούλα, που μένει στην πολυκατοικία απέναντι από τον αφηγητή με τον φίλο της.

Ο Γιώργος Συμπάρδης με μια ούτως ή άλλως ξεχωριστή πεζογραφική ταυτότητα, από τις πλέον διακεκριμένες στην πορεία της μεταπολιτευτικής πεζογραφίας, είναι με τις «Νύχτες με την Κάλλη», εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μια από τις καλύτερες ώρες του. Βρισκόματε σε μια γειτονιά των Πετραλώνων, στον εσωτερικό χώρο του διαμερίσματος του Γιώργου και σε ό,τι πιάνει από την πολυκατοικία της Ματούλας το βλέμμα, κοιτάζοντας από τη μεριά του Γιώργου.

Παιχνίδι χώρων, που θα μετατραπούν και σε ελλειπτικά εσωτερικά τοπία, με δεδομένη τη συνθήκη υπαινιγμού και λιγότερο ή περισσότερο φανερής απόκρυψης, παιχνίδι ματιάς η οποία ανεπαίσθητα υποχωρεί ή μετατοπίζεται, καθώς και παιχνίδι τοπικού περίγυρου και γειτονιάς που αντανακλούν τον πορώδη δεσμό, ο οποίος αναπτύσσεται μεταξύ του εντός και του εκτός.

Ιστορικό μυθιστόρημα για το καλοκαίρι

Περνάμε στο ιστορικό μυθιστόρημα. Υπάρχουν, εδώ και πολλά χρόνια πλέον, ιστορικά μυθιστορήματα που ανατρέπουν καθιερωμένους κανόνες, υπονομεύουν απαραίτητες προϋποθέσεις και σπάζουν σιδερένιες συμβάσεις, φτάνοντας σχεδόν μέχρι και την αναίρεση του είδους. Παρόλα αυτά μας οδηγούν με βεβαιότητα στην καρδιά της πλήξης. Και υπάρχουν επίσης, ιστορικά μυθιστορήματα που δεν διστάζουν να ακολουθήσουν την πεπατημένη, κατορθώνοντας εντούτοις να μας κερδίσουν αμέσως με τη ζωντάνια, με τη σφριγηλότητα και με τον τρόπο της συνομιλίας τους με το παρόν.

Η «Πριγκίπισσα Άννα», εκδόσεις Ίκαρος, του Βασίλη Παπαδόπουλου ανήκει σαφώς στη δεύτερη κατηγορία και εξελίσσεται πρώτα εντός και κατόπιν εκτός του κέντρου της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Στις αρχές του 10ου αιώνα, η αδελφή του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου θα παντρευτεί στο Κίεβο τον ηγεμόνα του με απαράβατο όρο τον εκχριστιανισμό του ίδιου και του λαού του.

Την Άννα θα συνοδεύσει στο μακρύ ταξίδι της ο Δημήτριος, γραμματικός του παλατιού, μεγάλος κρυφός της έρωτας και παιδικός φίλος του Βουλγαροκτόνου, που αναλαμβάνει χρέη παντογνώστη αφηγητή προκειμένου να καταγράψει και να εξιστορήσει την πολιτική της θυσία, να αναδείξει την ηγετική προσωπικότητα του Βλαδίμηρου, να διεισδύσει στην αλλότρια νοοτροπία και κουλτούρα των Ρώσων (Ρως), να περιγράψει καθημερινές συνήθειες, τελετές, ενδύματα, έπιπλα, εργαλεία, στολές, τείχιση και εξοπλισμό του Κιέβου σε αντίστιξη με τον κόσμο της Kωνσταντινούπολης.

Καλοκαιρινοί έρωτες

Στο μυθιστόρημα της Μαρίας Φακίνου «Όλα τα δέντρα», εκδόσεις Αντίποδες, ο έρωτας ανάμεσα σε έναν δημοσιογράφο και σε μια συγγραφέα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της πραγματικής ζωής: κινείται μεταξύ άλλων, προγενέστερων σχέσεων, επιστρέφει με διαφορετικού τύπου αναδρομές σε κομμάτια του παρελθόντος αμφοτέρων, τρέφεται με ενθουσιασμούς και με εξάρσεις, επιδεικνύει μεγάλη αντοχή στον χρόνο και στις δοκιμασίες αλλά και μοιραία φθείρεται και φθίνει μέχρι να τελειώσει και να κλείσει τον κύκλο του, προλαβαίνοντας στο μεταξύ και να χτίσει δύο καλά δουλεμένους χαρακτήρες.

Η διαφορά είναι πως η Φακίνου θα παρεμβάλει σε όλο το μήκος της διαδρομής, με έναν κάθε άλλο παρά εγκεφαλικό τρόπο και με ένα βλέμμα το οποίο θα ξεψαχνίσει την ίδια στιγμή τόσο τη βιοτική τριβή όσο και τις υπαρξιακές αποβλέψεις των ηρώων, το κέντημα ή μάλλον έναν οδικό χάρτη της αποτύπωσής τους σε ένα είδος γραπτής εκδοχής ή αφηγηματικής διοχέτευσης της ιστορίας τους. Σαν να παρακολουθούν στον καθρέφτη οι ήρωες το ξετύλιγμα του δεσμού τους, πλέκοντας σενάρια (ή, πρακτικότερα, υπολογίζοντας δυνατότητες) της μετεξέλιξής του.

Ιστορικό μυθιστόρημα

Θεραπεύτριες, μάγισσες και τρελά ερωτευμένες μανάδες και κόρες, Ιερά Εξέταση και πυρά της τιμωρίας, αλχημεία και επιστημονικές θεωρίες για την ηλιοκεντρική κατανόηση των ουρανών, αλλά και καταδιώξεις, φυλακίσεις ή θάνατοι σε έναν 17ο αιώνα ο οποίος περιλαμβάνει τα πάντα: την επιστημονική πρωτοπορία, τη σύγκρουση με τη θρησκευτική και με την πολιτική εξουσία της Εκκλησίας, τον περιθωριακό ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία, καθώς και τον έστω και επί ματαίω αγώνα της να αλλάξει τη μοίρα της. Αυτό είναι το κλίμα εντός του οποίου αναπτύσσεται το ιστορικό μυθιστόρημα της Άννας Γρίβα «Η αλχημίστρια», εκδόσεις Μελάνι.

Η Σοφία Τερέζα Ρομάνο, μητέρα της Τζούλιας, θα καεί με απόφαση της Ιεράς Εξέτασης ως μάγισσα και η κόρη θα επωμιστεί το βάρος και την τουλάχιστον δυσοίωνη πραγματικότητα του οικογενειακού τραύματος δια βίου, προσπαθώντας μαζί με την αγαπημένη φίλη της Μαρία να ταξιδέψει στον χώρο και στον δύσβατο ιστορικό της χρόνο χωρίς να διαγράψει την αλχημιστική, δηλαδή τη θεραπευτική κληρονομιά της. Με σκηνικό δράσης την ισπανοκρατούμενη Σικελία, την Τοσκάνη και τη Ρώμη, η Τζούλια θα ανακαλύψει στο τέλος πόσο δύσκολο από τη μια πλευρά είναι να μπει σε διαφορετική ρότα ο κόσμος μα και πώς με την κιβωτό της γνώσης, όπως και με τη δύναμη της εμπειρίας και της κληροδότησης, μπορούμε να συνεχίσουμε την πορεία με κάποια προοπτική.

Ο χειρισμός της Γρίβα να αντιπαραβάλει την Ιερά Εξέταση του 17ου αιώνα με ιστορικές περιπτώσεις της περιόδου, όπως του Τζορντάνο Μπρούνο, του Γαλιλαίου και του Κοπέρνικου, συν το εικαστικό σύμπαν της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι για τις γυναίκες, αποτελεί ιδιοφυή επινόηση σε δύο οπωσδήποτε επίπεδα: στο επίπεδο της μυθοπλαστικής ανάπλασης των ιστορικών αντιφάσεων της εποχής και στο επίπεδο των σύγχρονων, παροντικών προβολών του, όπως το θέμα της γυναίκας.

Μία νουβέλα στο 1970

«Οι νύχτες με την Γκαμπριέλα», εκδόσεις Περισπωμένη, της Λίλας Τρουλινού είναι μια νουβέλα που έχει ως πρωταγωνίστρια μια Ελληνίδα φοιτήτρια η οποία αναζητεί στους ρωμαϊκούς δρόμους και στις ρωμαϊκές συνοικίες του τέλους της δεκαετίας του 1970 την αιφνιδίως εξαφανισμένη αγαπημένη της. Η Νόρα ψάχνει την Γκαμπριέλα και στην αρχή όλα έχουν να κάνουν με τη ζήλεια και με τις κοινωνικές της φοβίες.

Η Νόρα ζει σε μια υποβαθμισμένη, αν όχι και ευθέως περιφρονημένη γειτονιά και δεν ήταν πάντοτε με γυναίκες, η Γκαμπριέλα είναι προσανατολισμένη παντού, ελεύθερη, όμορφη και πολυσυλλεκτική – πώς να υπομείνει ένα τέτοιο πλέγμα η Νόρα; Ζώντας την ανάγκη για ερωτική επιθυμία, η ίδια δεν ποθεί με ιδέες και με θεωρίες, όπως ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς, αλλά με την ομορφιά, με την αθωότητα και με την περιπλάνηση. Η Τρουλινού έχει ήδη μπολιάσει, και πόσο εύστοχα και έγκαιρα, τον έρωτα με την πολιτική.

Επιθυμία και πολιτική: H επιθυμία είναι άνοιγμα και προσήλωση. Είναι επίσης διάψευση και ήττα. Όπως η πολιτική. Η συντριβή θα επέλθει καθ’ ολοκληρίαν, αφανίζοντας μαζί και κάθε προσδοκία για το συλλογικό ή για τα άτομα, με άλλα λόγια για την Γκαμπριέλα. Ας μην το τραβήξω μέχρι τον ρομαντισμό έρωτα και πολιτικής. Ο γενναίος συντονισμός του ετεροβαρούς φορτίου του καθενός, της πολιτικής από τη μια και του έρωτα από την άλλη, όπως και η ορμητική και αισθησιακή γλώσσα της Τρουλινού, η οποία δεν προσπαθεί να κρύψει την αισιοδοξία της -ίσως ακριβώς για να μείνει μαγικά ακατανόητη, αρκούν.

ΑΠΕ-ΜΠΕ