Τέχνη & digital storytelling: Η Εκδότρια του ΜΟΜΑ, Michelle Kuo, μιλά για τη νέα εποχή της δημιουργικής έκφρασης

H σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα μπερδεύει αριστοτεχνικά τα video με τα social media και το animation, προσθέτοντας μια πινελιά τεχνητής νοημοσύνης.

Η Τέχνη δεν μένει στατική σε έναν καμβά, μπλέκεται σε πειραματισμούς, παρασυρόμενη από την πολυμορφική digital εποχή. Το αποτέλεσμα  μεταμορφώνουν καθημερινά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, οι νέοι δημιουργοί καλούνται να αφηγηθούν ιστορίες με εντελώς νέους όρους. Η Michelle Kuo, κορυφαία επιμελήτρια του Museum of Modern Art, μιλά για τη νέα εποχή της εικαστική αποτύπωσης, αναλύοντας τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην κατανάλωση και τη δημιουργία εικόνων. Παράλληλα, με αφορμή τον διαγωνισμό του OPUS στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, εξηγεί γιατί η πολυμεσική έκφραση μετουσιώνεται σε ένα νέο τρόπο σκέψης, συνεργασίας και επικοινωνίας.

1. Στο βιβλίο σας «More than Real: Art in the Digital Age» («Υπερπραγματικό: Η τέχνη στην ψηφιακή εποχή») εξετάζετε πώς η τεχνολογία αναδιαμορφώνει την καλλιτεχνική εμπειρία. Σε έναν κόσμο όπου οι εικόνες περισσεύουν, τι κάνει ένα έργο τέχνης να έχει πραγματικά σημασία;

Τα έργα τέχνης που έρχονται να διακόψουν τη ροή των εικόνων μπορούν να μας βοηθήσουν να στοχαστούμε πάνω στον σημερινό κόσμο, που είναι κόσμος των εικόνων και μας προσφέρεται ως κόσμος εικονικός. Έτσι αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε πώς λειτουργούν οι εικόνες και πώς επηρεάζουν τον τρόπο μας να σκεφτόμαστε και να εκφραζόμαστε.

2. Παιδιά και νέοι στην Ελλάδα δημιουργούν έργα τέχνης με τον παραδοσιακό τρόπο και στη συνέχεια τα αναδιατυπώνουν δημιουργώντας σύντομες ψηφιακές ταινίες. Τι αποκαλύπτει αυτή η διαδικασία για το πώς η επόμενη γενιά αντιλαμβάνεται την τέχνη;

Σήμερα η τέχνη δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μέσο. Τα πάντα μπορούν να ψηφιοποιηθούν και τα πάντα μπορούν να έχουν απτή ή φυσική υπόσταση -ή σχεδόν τα πάντα! Οι καλλιτέχνες διερευνούν τα περιθώρια των μετατροπών από μέσο σε μέσο ή του περάσματος από ένα αισθητηριακό πεδίο σε άλλο, αλλά οι μεταβάσεις δεν είναι ποτέ απολύτως ομαλές.

3. Πολλοί νέοι άνθρωποι σήμερα μεγαλώνουν περιτριγυρισμένοι από οθόνες. Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην απλή κατανάλωση εικόνων και στην ουσιαστική σκέψη μέσα από τις εικόνες;

Δεν είμαι σίγουρη ότι υπάρχει διαφορά -σήμερα, η παραγωγή και η κατανάλωση συχνά ταυτίζονται. Κάθε φορά που επεξεργαζόμαστε ή δημιουργούμε εικόνες, επηρεαζόμαστε ταυτόχρονα και από το μέσο -ή το λογισμικό- με το οποίο επεξεργαζόμαστε το υλικό. Παράλληλα, όμως, οι καλλιτέχνες -ή οποιοσδήποτε άλλος- μπορούν να διαφοροποιήσουν τους τρόπους με τους οποίους βλέπουμε, γνωρίζουμε ή καταναλώνουμε εικόνες.

4. Η έκθεσή σας «Signals: How Video Transformed the World» («Σινιάλα: Πώς το βίντεο μεταμόρφωσε τον κόσμο») διερεύνησε το φαινόμενο της ανόδου της video art παγκοσμίως. Πώς το βίντεο μπορεί να προσφέρει μια καινούρια ερμηνεία ενός στατικού έργου τέχνης;

Για πολλούς ανθρώπους στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, το βίντεο αποτέλεσε έναν νέο τρόπο επαφής ή σχέσης με τα μαζικά μέσα ενημέρωσης και πρόσφερε ευκαιρίες επαναπρογραμματισμού των κάθε λογής δικτύων για εναλλακτικές χρήσεις. Οι καλλιτέχνες πρότειναν τα δικά τους δίκτυα καλωδιακής τηλεόρασης και οραματίστηκαν μια αληθινά αμφίδρομη επικοινωνία μια τηλεόραση που δεν θα σου μιλούσε απλώς, αλλά στην οποία θα μπορούσες κι εσύ να απαντήσεις.

Οι καλλιτέχνες διερεύνησαν επίσης το ζήτημα του πραγματικού χρόνου: Πώς βιώνεται ο χρόνος σε ένα σύμπαν ζωντανής, καταγραμμένης ή αναπαραγώμενης μετάδοσης; Διερεύνησαν επίσης το πώς λειτουργούσε η ανθρώπινη αντίληψη: Ξαφνικά, σου δινόταν η ευκαιρία να βιώσεις κάτι ταυτόχρονα με κάποιον άλλον στην άλλη άκρη του κόσμου.

Αυτό, ωστόσο, που κανείς δεν είχε προβλέψει τότε ήταν ότι ο εκδημοκρατισμός των καλλιτεχνικών εργαλείων, της αισθητικής εμπειρίας και της έκφρασης προανήγγελλε επίσης το μέλλον της οικονομίας της πληροφορίας: περισσότερη επικοινωνία οδηγεί και σε περισσότερο θόρυβο, μεγαλύτερη παραπληροφόρηση και μεγαλύτερη συγκέντρωση κάθε λογής ισχύος.

5. Ως Γενική Επικεφαλής Επιμελήτρια (Chief Curator at Large) στο MoMA, συχνά διαμορφώνετε αφηγήσεις μέσα από εκθέσεις. Τι θα συμβουλεύατε μαθητές, που προσπαθούν να αφηγηθούν καλλιτεχνικά μια συναρπαστική ιστορία μέσα σε μια τρίλεπτη ταινία;

Σκεφτείτε πρώτα το κοινό σας, δηλαδή σε ποιον απευθύνεστε και τι θέλετε να νιώσει βλέποντας την ταινία σας. Μη φοβηθείτε να πειραματιστείτε με ασυνήθιστες ιδέες, εικόνες ή τρόπους αφήγησης. Μη διστάζετε να ξεφύγετε από τα συνηθισμένα. Ανοιχτείτε στην έμπνευση.

6. Όταν νέοι δημιουργοί επανερμηνεύουν το έργο ενός καλλιτέχνη μέσα από animation ή κινηματογραφικά, πώς μπορούν να εξισορροπήσουν τον σεβασμό προς το πρωτότυπο με τη δική τους δημιουργική φαντασία;

Κάθε καλλιτέχνης επηρεάζεται από άλλους δημιουργούς. Το σημαντικό είναι να μελετήσεις βαθιά το αρχικό έργο και ύστερα να το μετατρέψεις σε κάτι προσωπικό και νέο. Ο Richard Hamilton, που χαρακτηρίζεται συνήθως «πατέρας της βρετανικής ποπ αρτ», δημιούργησε το 1965 – 1966 το πιο τέλειο αντίγραφο ενός έργου (1915 -1923) του Γάλλου καλλιτέχνη και θεωρητικού, που επηρέασε σημαντικά τη μεταπολεμική τέχνη στην Ευρώπη και την Αμερική. Προσπάθησε, ακολουθώντας τα βήματα του Duchamp, να αναδημιουργήσει στην ουσία το έργο βήμα προς βήμα. Το αποτέλεσμα ήταν ένα νέο έργο που ανήκε ταυτόχρονα και στους δύο καλλιτέχνες, αλλά και στους μαθητές που συνεργάστηκαν στη δημιουργία του.

7. Στον διαγωνισμό που διοργανώνεται στο Μουσείο Γουλανδρή από τον Οργανισμό Ανάδειξης Πολιτισμού OPUS, συνδυάζονται εικαστικές τέχνες, κινηματογράφηση και ομαδική εργασία. Γιατί είναι τόσο σημαντική σήμερα η πολυμεσική δημιουργικότητα για τους νέους μαθητές;

Τα μέσα σήμερα δεν γνωρίζουν όρια, αλλά και η βουτιά στην ιστορία της τέχνης και η εμβάθυνση στις δομές ενός παραδοσιακού μέσου μπορεί να έχουν τεράστια αξία, γιατί έτσι διευρύνονται τα όριά του. Όταν οι μαθητές συνδυάζουν διαφορετικά μέσα -όπως βίντεο, animation, μουσική ή εικαστικά-, αποκτούν περισσότερους τρόπους έκφρασης και σκέφτονται πιο ανοιχτά και δημιουργικά.

8. Η συνεργασία είναι κομβικής σημασίας τόσο στον κινηματογράφο όσο και στην επιμέλεια εκθέσεων. Τι κάνει μια ομάδα νέων δημιουργών να λειτουργεί καλά μαζί;

Η καλή συνεργασία βασίζεται στην επικοινωνία, την περιέργεια και την προθυμία να ακούει ο ένας τον άλλον. Οι διαφωνίες δεν είναι απαραίτητα αρνητικές, αφού πολλές φορές οδηγούν σε πιο πρωτότυπες ιδέες και σε καλύτερα αποτελέσματα.

9. Στο «Sensing the Future: Experiments in Art and Technology» («Προσλαμβάνοντας με τις αισθήσεις το μέλλον: Πειράματα με την τέχνη και την τεχνολογία»), διερευνάτε τις αναδυόμενες καλλιτεχνικές τεχνολογίες. Τι σας κάνει περισσότερο αισιόδοξη για την επόμενη γενιά καλλιτεχνών και κοινού;

Οι νέοι καλλιτέχνες δείχνουν μεγάλη τόλμη και διάθεση να εξερευνήσουν νέους τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η επιστήμη δεδομένων ή καινούριες μορφές τεχνολογίας. Δεν φοβούνται να πειραματιστούν ή να επεκταθούν σε χώρους που παλαιότερα θεωρούνταν απρόσιτοι για την τέχνη. Αυτή η περιέργεια και η τόλμη είναι πολύ ελπιδοφόρες.

10. Τέλος, αν παρακολουθούσατε τις μικρού μήκους ταινίες των μαθητών ως επιμελήτρια, τι θα θέλατε να δείτε στο έργο τους;

Θα ήθελα να δω φαντασία, πειραματισμό και χαρά στη δημιουργία. Με ενδιαφέρει οι μαθητές να δείχνουν περιέργεια για τα υλικά, τις εικόνες και τις ιδέες που χρησιμοποιούν – και πάνω απ’ όλα να απολαμβάνουν τη διαδικασία της δημιουργίας.