Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1982 χάρισε μερικές από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Από τον ξέφρενο πανηγυρισμό του Μάρκο Ταρντέλι στον τελικό, μέχρι τη μαγική Βραζιλία του Σόκρατες, υπήρξαν εικόνες που έμειναν ανεξίτηλες. Ανάμεσά τους και ο πανηγυρισμός του Λουίς Ραμίρες Ζαπάτα, όταν σκόραρε για το Ελ Σαλβαδόρ απέναντι στην Ουγγαρία, ένα γκολ που, αν και ήρθε σε συντριβή, απέκτησε ιστορική σημασία.
Στο 64ο λεπτό εκείνης της αναμέτρησης, ο Ραμίρες μείωσε σε 5-1 και ξέσπασε σε έξαλλους πανηγυρισμούς, λες και είχε πετύχει το γκολ της νίκης. Συμπαίκτες του προσπάθησαν να τον συγκρατήσουν, φοβούμενοι πως θα εξόργιζε περισσότερο τους Ούγγρους και θα ακολουθούσαν κι άλλα γκολ. Και πράγματι ακολούθησαν: η Ουγγαρία σκόραρε ακόμη πέντε φορές, διαμορφώνοντας το ιστορικό 10-1, τη βαρύτερη ήττα που έχει καταγραφεί ποτέ σε τελική φάση Μουντιάλ.
Ωστόσο, ο πανηγυρισμός του Ραμίρες δεν ήταν ένδειξη αφέλειας ή αδιαφορίας για την εθνική ταπείνωση. Ήταν η αυθόρμητη έκφραση ενός ανθρώπου που ήθελε να χαρίσει στη χώρα του μια στιγμή φωτός μέσα στο σκοτάδι. Εκείνη την εποχή, το Ελ Σαλβαδόρ ήταν συνδεδεμένο διεθνώς με τον εμφύλιο πόλεμο, τη βία, τις εκτελέσεις και την καταστροφή.
Η χώρα είχε ήδη γνωρίσει τη λεγόμενη «Ποδοσφαιρική Σύρραξη» με την Ονδούρα το 1969, ενώ από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 βυθίστηκε σε έναν σκληρό εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα σε κυβερνητικές δυνάμεις και αριστερές αντάρτικες οργανώσεις. Ο άμαχος πληθυσμός υπέφερε δραματικά και το ποδόσφαιρο έμοιαζε πολυτέλεια.
Παρόλα αυτά, η εθνική ομάδα κατάφερε να προκριθεί στο Μουντιάλ της Ισπανίας, μόλις για δεύτερη φορά στην ιστορία της. Η πορεία προς την πρόκριση ήταν απρόσμενη. Παρά την ήττα από τον Καναδά στην πρεμιέρα των προκριματικών, ακολούθησε μια τεράστια νίκη απέναντι στο Μεξικό του Ούγκο Σάντσες, ενώ στη συνέχεια ήρθαν νίκες και ισοπαλίες που έστειλαν το Ελ Σαλβαδόρ στα τελικά.
Οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές έβλεπαν την αποστολή τους ως κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα αθλητικό γεγονός. Όπως θυμόταν αργότερα ο Μαουρίσιο Αλφάρο, όταν η ομάδα αγωνιζόταν, οι δύο πλευρές του εμφυλίου σταματούσαν προσωρινά τις εχθροπραξίες. Για λίγο, η χώρα ένωνε τη φωνή της πίσω από την εθνική ομάδα.
Η προετοιμασία, ωστόσο, ήταν χαοτική. Οι προπονήσεις διακόπτονταν λόγω της κατάστασης στη χώρα, οι παίκτες έφτασαν στην Ισπανία τελευταίοι, μόλις τρεις ημέρες πριν την πρεμιέρα, μετά από εξαντλητικό ταξίδι τριών ημερών. Δεν είχαν ούτε αρκετές φόρμες, ούτε τις επίσημες μπάλες προπόνησης που είχε δώσει η FIFA, ούτε καν το καθιερωμένο αναμνηστικό λάβαρο για την ανταλλαγή πριν τον αγώνα.
Ο νεαρός τερματοφύλακας Λουίς Γκεβάρα Μόρα αυτοσχεδίασε: έκοψε ένα κομμάτι ξύλο από πεύκο, χάραξε πάνω του τις λέξεις «El Salvador» και αυτό ήταν το “δώρο” προς τους αντιπάλους.
Το μεγάλο λάθος όμως ήρθε στο αγωνιστικό πλάνο. Ο νεαρός προπονητής Μαουρίσιο «Πίπο» Ροδρίγκες αποφάσισε να αντιμετωπίσει την Ουγγαρία επιθετικά, θέλοντας να δείξει στον κόσμο ότι η ομάδα του δεν φοβόταν κανέναν. Η επιλογή αποδείχθηκε καταστροφική. Οι Ούγγροι εκμεταλλεύτηκαν κάθε κενό, προηγήθηκαν νωρίς και δεν σταμάτησαν ποτέ.
Ακόμη και όταν το σκορ είχε ξεφύγει, το Ελ Σαλβαδόρ συνέχιζε να επιτίθεται. Ο κόσμος στις εξέδρες άρχισε να υποστηρίζει θερμά την αουτσάιντερ ομάδα, ειδικά κάθε φορά που ο χαρισματικός Χόρχε “Ελ Μάχικο” Γκονσάλες άγγιζε την μπάλα. Από δική του ενέργεια γεννήθηκε και το ιστορικό γκολ του Ραμίρες.
Η… ανατροπή του προπονητή
Μετά τη συντριβή, οι παίκτες ουσιαστικά… ανέτρεψαν τον προπονητή και αποφάσισαν να αλλάξουν μόνοι τους την τακτική για τα επόμενα παιχνίδια απέναντι στο Βέλγιο και την Αργεντινή. Παρουσιάστηκαν σαφώς πιο οργανωμένοι, ηττήθηκαν με αξιοπρέπεια (1-0 και 2-0 αντίστοιχα) και κατάφεραν να αποκαταστήσουν μέρος της χαμένης τους τιμής.
Παρόλα αυτά, όταν επέστρεψαν στην πατρίδα, δεν αντιμετωπίστηκαν σαν ήρωες αλλά σαν υπεύθυνοι μιας εθνικής ντροπής. Ο τερματοφύλακας Μόρα δέχθηκε απειλές, αρκετοί παίκτες απομονώθηκαν κοινωνικά και ο προπονητής δεν εργάστηκε ξανά.
Χρειάστηκαν χρόνια για να αλλάξει η ματιά του κόσμου. Το 2007, στην επέτειο των 25 χρόνων από εκείνο το παιχνίδι, η ποδοσφαιρική ομοσπονδία του Ελ Σαλβαδόρ αποφάσισε να τιμήσει εκείνη την ομάδα όχι για την ήττα της, αλλά για όσα εκπροσώπησε.
Σε φιλικό επετειακό αγώνα απέναντι στην Ουγγαρία, ο ίδιος ο Ραμίρες μπήκε αλλαγή και σκόραρε δύο φορές, οδηγώντας την ομάδα του στην ισοπαλία. Ήταν σαν μια καθυστερημένη δικαίωση. Ο «Ελ Μάχικο» Γκονσάλες, εμφανώς συγκινημένος, το είπε καλύτερα από όλους: «Αυτή η ισοπαλία σήμαινε πάρα πολλά για εμάς. Επιτέλους, μπορέσαμε να ανταποδώσουμε κάτι στον κόσμο μας».