50 χρόνια μετά την επιβολή δικτατορίας στην Αργεντινή: Δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν εναντίον της λήθης

Η συγκέντρωση στο Μπουένος Άιρες ήταν από τις μαζικότερες των τελευταίων ετών

Εναντίον της λήθης, υπέρ της συνεχιζόμενης ως ακόμη και σήμερα έρευνας για τους αγνοούμενους: δεκάδες χιλιάδες πολίτες της Αργεντινής διαδήλωσαν χθες Τρίτη, ημέρα της 50ής επετείου του στρατιωτικού πραξικοπήματος με το οποίο επιβλήθηκε η δικτατορία της περιόδου 1976-1983, συμμετέχοντας σε πορείες στο πλαίσιο του αγώνα για να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη, τον οποίο αναζωπύρωσε η κυβέρνηση του προέδρου Χαβιέρ Μιλέι.

Η συγκέντρωση στο Μπουένος Άιρες ήταν από τις μαζικότερες των τελευταίων ετών. Το πυκνό πλήθος γέμισε ολόκληρη την πλατεία Μαΐου, κοντά στην προεδρία, γεμίζοντας επίσης παρακείμενες λεωφόρους, διαπίστωσαν δημοσιογράφοι του Γαλλικού Πρακτορείου.

Με συνθήματα όπως «ποτέ ξανά», οι διαδηλωτές συνέρρευσαν κι από άλλες πόλεις στην πρωτεύουσα χθες για την «ημέρα μνήμης για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη», που οργανώθηκε με πρωτοβουλία οργανώσεων υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνδικάτων, κοινωνικών κινημάτων και κομμάτων, ιδίως της κεντροαριστεράς και της αριστεράς. Οι συγκεντρώσεις προσέλαβαν σε κάποιες περιπτώσεις αποχρώσεις κινητοποίησης εναντίον της κυβέρνησης του ακραίου φιλελεύθερου προέδρου Μιλέι.

«Ας μας πουν πού είναι!» (σ.σ. οι αγνοούμενοι), «σε ψάχνω ακόμα», «η μνήμη είναι το μέλλον»: πλακάτ, πανό, μπαλόνια, ,μπλουζάκια, πελώριο λάβαρο πάνω από το πλήθος… πέρα από τα συνθήματα έβλεπε επίσης κανείς ασπρόμαυρες φωτογραφίες εξαφανισμένων. Πρόσωπα καθαρά, νεανικά, με κομμώσεις δημοφιλείς τα χρόνια του 1970.

Το στρατιωτικό πραξικόπημα της 24ης Μαρτίου 1976 ανέτρεψε την εύθραυστη κυβέρνηση της Ισαβέλ Περόν, που δεν άντεξε παρά 20 μήνες. Η χούντα εφάρμοσε πολιτική συστηματικών φυλακίσεων κι εξοντώσεων πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος, ή όσων εκλάμβανε ως τέτοιους.

«Για πρώτη φορά έφερα την κόρη μου, είναι 8 ετών. Ήρθαμε στην πορεία επειδή η μνήμη μεταδίδεται από γενιά σε γενιά», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο η Βερόνικα Κορονέλ, 40χρονη εκπαιδευτικός. «Οι μισοί από τους μαθητές μου καταλαβαίνουν την ιστορία της Αργεντινής, τη φρίκη που ζήσαμε· οι άλλοι μισοί όχι, και δεν τους ενδιαφέρει», πρόσθεσε με λύπη.

Στις αρχές Μαρτίου, η αναγνώριση στην Κόρδοβα των λειψάνων 12 αγνοουμένων, σε πρώην «ΜΚΚ» (μυστικό κέντρο κράτησης), από τα εκατοντάδες που μέτραγε η χώρα, θύμισε, μισό αιώνα αργότερα, πως η δουλειά που μένει να γίνει, που συνεχίζεται, είναι σε πολλές περιπτώσεις πολύ οδυνηρή.

300 κλεμμένα παιδιά

Η ταυτοποίηση των «κλεμμένων μωρών», παιδιών εξαφανισθέντων κρατουμένων, που δόθηκαν σε οικογένειες που θεωρούνταν «φίλες» της χούντας, επίσης συνεχίζεται, όπως αυτή του «εγγονιού υπ’ αριθμόν 140», που ανακοινώθηκε τον Ιούλιο του 2025.

«Ψάχνουμε ακόμη σχεδόν 300 άνδρες και γυναίκες η ταυτότητα των οποίων αλλάχτηκε», πλαστογραφήθηκε, τα παιδιά που, χωρίς να το ξέρουν, συνέβαλαν να επιβληθεί «σιωπή για την εξαφάνιση των γονιών τους», συνόψισε χθες η Εστέλα δε Καρλότο, στα 95 της πάντα εμβληματική «γιαγιά της πλατείας Μαΐου». Έχασε την κόρη της, αλλά «ανέκτησε» τον εγγονό της: ήταν το 114ο «εγγόνι» που ταυτοποιήθηκε.

Μέχρι σήμερα πάνω από 1.200 άνθρωποι έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επί των ημερών της στρατιωτικής δικτατορίας, σε 361 χωριστές δίκες. Πάνω από 300 άλλες τέτοιες διαδικασίες εκκρεμοδικούν.

Όμως οι εκδηλώσεις για την 50ή επέτειο διεξήχθησαν επίσης σε περίοδο μεγάλης πόλωσης, αν όχι πολιτικής σύγκρουσης, για το ζήτημα της μνήμης. Ο πρόεδρος Μιλέι, που ανέλαβε την εξουσία το 2023, αμφισβητεί ιδίως αριθμό στον οποίο συμφωνούν οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ότι οι νεκροί και οι αγνοούμενοι ήταν 30.000.

Ο κ. Μιλέι αναφέρεται σε 8.753 θύματα επικαλούμενος κατάλογο που είχε συνταχθεί το 1984, αμέσως μετά το τέλος της δικτατορίας. Παρότι η επιτροπή για τους εξαφανισθέντες (CONADEP), που δεν υπάρχει πλέον, έλεγε πάντα πως ο κατάλογος ήταν ανοικτός και θα εξελισσόταν.

Ο αρχηγός του κράτους ήθελε να σπάσει αυτά που θεωρεί ταμπού, να αλλάξει το αφήγημα: προβάλλει τη «θεωρία των δυο δαιμόνων», λέει πως «γινόταν πόλεμος». Με άλλα λόγια εξισώνει de facto από τη μια την συστηματική εξόντωση των αντιπάλων της χούντας με τις επιθέσεις οργανώσεων της άκρας αριστεράς τα χρόνια του 1970.

«Πλήρης» μνήμη;

Μέρος της κυβέρνησης ενστερνίζεται θερμά τη μάχη αυτή, πολιτική και πολιτιστική, για την «πλήρη μνήμη», για να σπάσει αυτή που εκλαμβάνει ως ηγεμονία της αριστεράς ως προς τη μνήμη. Χθες δημοσιοποιήθηκε κυβερνητικό βίντεο που στηλιτεύει την ιστορία που «μεταμορφώνεται σε όργανο χειραγώγησης» κατηγορώντας τις δυνάμεις της αριστεράς για «ρεβανσισμό».

«Θα ήταν αφελές να νομίζουμε ότι το παρελθόν, η μνήμη, δεν θα γινόταν αντικείμενο πολιτικής σύγκρουσης», συνόψισε μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο ο ιστορικός Φεδερίκο Λόπες.

Παρά τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, δημοσκόπηση του ινστιτούτου μελετών CELS έδειξε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών της Αργεντινής (το 71%) έχει αρνητική άποψη για τη στρατιωτική δικτατορία και πολύ μικρή μερίδα (το 7%) θετική. Το 70% θέλει επίσης οι δίκες να συνεχιστούν. Ωστόσο, το 22% είπε πως γνωρίζει παρά «λίγα» πράγματα για εκείνη την περίοδο και το 6% ότι δεν ξέρει «τίποτα».