9 Σεπτεμβρίου 1922 -Μικρασιατική Καταστροφή: Βιβλία με «άρωμα» Σμύρνης, πολιτικά, αφηγήσεις, μυθιστορήματα

Η Σμύρνη εκείνων των ημερών δεν ήταν μόνο μια πόλη, ήταν ένας κόσμος ολόκληρος. Ήταν οι δρόμοι της, τα σπίτια της, οι μυρωδιές από τις αγορές, οι φωνές των ανθρώπων, τα τραγούδια, η θάλασσα.

Και ύστερα ήρθε η καταστροφή, σαν σήμερα 9 Σεπτεμβρίου. Μαζί της ήρθε ο φόβος, ο ξεριζωμός, η προσφυγιά. Άνθρωποι άφησαν πίσω τους σπίτια, χαθηκαν παιδιά, περιουσίες, αγαπημένα πρόσωπα και μια ζωή που πίστευαν πως θα κρατούσε για πάντα.

9 Σεπτεμβρίου 1922 η μέρα που χάθηκε η Σμύρνη

Πήραν μαζί τους ό,τι μπορούσαν, μια εικόνα της Παναγίας, μια φωτογραφία, λίγα ρούχα. Ωστόσο η μνήμη ταξιδεύει. Πέρασε τη θάλασσα και έφτασε στις ακτές της Ελλάδας, σε προσφυγικά σπίτια και ακούστηκε στις αφηγήσεις των παππούδων και των γιαγιάδων. Έγινε τραγούδι, συνταγή, έθιμο και κάποτε έγινε βιβλίο.

Κάθε βιβλίο για τη Σμύρνη είναι, με έναν τρόπο, ένα μικρό ταξίδι πίσω στον χρόνο. Είναι μια προσπάθεια να ξανακούσουμε τις φωνές εκείνων που έζησαν τα γεγονότα, να κοιτάξουμε την πόλη πριν χαθεί, να γνωρίσουμε τους ανθρώπους της.

Με αυτή την αφορμή εντοπίσαμε νέες εκδόσεις βιβλίων που μιλούν για τη Σμύρνη, όχι μόνο για να τη θλίψη της καταστροφής, αλλά για όλα όσα επέζησαν από αυτή.

Βιβλία με «άρωμα» Σμύρνης

9 Σεπτεμβρίου 1922 Μικρασιατική Καταστροφή η ημέρα που αποτέλεσε την αρχή του τέλους του μικρασιατικού Ελληνισμού.

Σμύρνη 1922

Η καταστροφή μιας πόλης

Marjorie Housepian Dobkin

Το βιβλίο αυτό αποτελεί την εγκυρότερη μελέτη διεθνώς μέχρι σήμερα, για το θέμα της καταστροφής της Σμύρνης, μιας από τις μελανότερες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας του 20ου αιώνα.

Στις σελίδες του παρατίθενται με ανατριχιαστική ακρίβεια μαρτυρίες αυτοπτών και συμμετεχόντων, από απλούς κατοίκους που ξεριζώθηκαν μέχρι τους κορυφαίους διοικητές και πολιτικούς των δυτικών δυνάμεων, διαγράφονται χαρακτήρες, και αναδεικνύεται ο ηρωισμός κάποιων που με συνεχείς προσπάθειες και αυτοθυσία κατόρθωσαν να σώσουν χιλιάδες ζωές.

Η συγγραφέας περιγράφει με λεπτομέρεια το πολύπλοκο ιστορικό υπόβαθρο της πανωλεθρίας καθώς και τα επακόλουθά της, στα οποία περιλαμβάνεται και η για πολλά χρόνια προσπάθεια να απαλειφθεί η αλήθεια από την ιστορική μνήμη. Εκδόσεις Παπαδόπουλος

Η Συμμορία των Επτά

Μια ιστορία μυστηρίου στη Σμύρνη του 1888

Συγγραφέας: Πουλημένος, Γιώργος

Σμύρνη 1888 – Ένα πολύβουο λιμάνι, όπου το άρωμα του Λεβάντε σμίγει με τον κοσμοπολίτικο παλμό της Δύσης.

Καθώς η πόλη είναι συγκλονισμένη από τον φόνο ενός νεαρού Έλληνα εμπόρου και τον σοβαρό τραυματισμό του θείου του, ο ερασιτέχνης ντετέκτιβ Χάρης ο «Εγγλέζος» και ο στενός του φίλος, ο Έλληνας υποπρόξενος, αποφασίζουν να διαλευκάνουν την υπόθεση.

Στον πυρήνα του μυστηρίου βρίσκεται μια σειρά από απειλητικές επιστολές υπογεγραμμένες από τη «Συμμορία των Επτά», η οποία εκβιάζει τα θύματά της απαιτώντας χρηματικά ποσά. Όταν όμως εμφανίζονται και μιμητές που επιχειρούν να επωφεληθούν από τη σύγχυση, οι δύο φίλοι αντιμετωπίζουν ένα δαιδαλώδη ιστό από μυστικά, παλιές έχθρες και θανάσιμα πάθη.

Αναζητώντας την αλήθεια, ο Χάρης και ο Έλληνας υποπρόξενος συναντούν τα αντιφατικά πρόσωπα της Σμύρνης – επιβλητικά αρχοντικά Λεβαντίνων εμπόρων, πολυτελείς μπιραρίες, συνοικιακά καφενεία, πολυσύχναστα παζάρια και σκοτεινά σοκάκια. Θα καταφέρουν άραγε να ξεμπλέξουν τον πολυπλόκαμο ιστό και να ξεδιαλύνουν το μυστήριο; Εκδόσεις Γκοβόστη

Σμύρνη – Περίκαλλη και χιλιοτραγουδισμένη

Μια αντιπροσωπευτική ανθολόγηση κειμένων, από τον Θωμά Κοροβίνη, που γράφτηκαν για τη Σμύρνη από συγγραφείς όλων των εποχών.

Το βιβλίο είναι μια αντιπροσωπευτική ανθολόγηση κειμένων που γράφτηκαν για τη Σμύρνη από συγγραφείς όλων των εποχών. Δομημένο σε τέσσερα μέρη παρακολουθεί την πορεία της πόλης μέχρι σήμερα, που η Σμύρνη είναι πλέον ένα σύγχρονο τουρκικό άστυ με ευρωπαϊκό χαρακτήρα, με ενδιάμεσους σταθμούς την περίοδο της μεγάλης της ακμής, με κυρίαρχο το ελληνικό στοιχείο, και την καταστροφή της το 1922.

Μεταξύ άλλων ανθολογούνται οι: Παντελής Καψής, Μανόλης Μεγαλοοικονόμος, Βασίλειος Τατάκης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Κ. Π. Καβάφης, Κοσμάς Πολίτης, Ηλίας Βενέζης, Στρατής Δούκας, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Πέτρος Χάρης, Διδώ Σωτηρίου, Γιώργος Σεφέρης.

Συμπληρώνεται από πλούσιο αρχειακό φωτογραφικό υλικό. Εκδόσεις Μεταίχμιο

Χαμένος παράδεισος

ΣΜΥΡΝΗ 1922 – Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Το βιβλίο “Χαμένος Παράδεισος” είναι μια δυνατή ιστορία καταστροφής, ηρωισμού και αναβίωσης, ειπωμένο με τον ξεχωριστό λόγο που κατέστησε τον Γκάιλς Μίλτον επιτυχημένο δημοσιογράφο και συγγραφέα.

Ξετυλίγεται μέσα από τις αναμνήσεις επιζώντων, πολλοί απ’ τους οποίους μιλάνε για πρώτη φορά δημόσια, και τις μαρτυρίες εκείνων που βρέθηκαν στη δίνη μιας από τις μεγαλύτερες καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1922, το τουρκικό ιππικό μπήκε στη Σμύρνη, την πιο πλούσια και κοσμοπολίτικη πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στην πόλη υπήρχε διάχυτος ο φόβος ότι ο νικηφόρος πια τουρκικός στρατός θα ξεσπούσε με παράφορο μένος στους κατοίκους της Σμύρνης. Η πραγματικότητα όμως διέψευσε και την πιο δυσοίωνη πρόβλεψη. Αυτό που συνέβη τις επόμενες δυο εβδομάδες έχει καταγραφεί ως ένα απ’ τα πιο φρικτά δράματα στην ιστορία του εικοστού αιώνα. Εκδοσεις Μινωας

Μικρασία, το τραγούδι του αποχωρισμού

Θοδωρής Παπαθεοδώρου

Το σπίτι μας στη Φώκαια, η σφαγή κι ο καταδιωγμός, το φραγκομονάστηρο και το σκλαβοπάζαρο, το καφέ σαντάν και το μπορντέλο της κιορ Ταρούς, το καφέ αμάν κι ο Νεντίμ πασάς, η σκλαβιά κι η λευτεριά, η Σμύρνη, η Κόνια, η Καππαδοκία, το Αϊβαλί, το Αϊδίνι. Κι ο Γιάννος μου που με κοιτά κατάβαθα, με μάτια βουρκωμένα.

Εγώ όμως δε βουρκώνω τώρα, δεν προσεύχομαι, δεν ικετεύω. Στέκω απλώς και καρτεράω, καθώς το μαχαίρι του ματώνει το πετσί μου. Από φοβέρες έχω χορτάσει πια, λίγα τα χρόνια μου, αμά πολλές φορές ανταμώθηκα καρσί καρσί με τον χάρο.

Εγώ, η Αννιώ, η Αννέτ, η Αϊνούρ, η Άννα Παπάζογλου. Ιστορικό Μυθιστόρημα, Εκδόσεις Ψυχογιός

George Horton

Η Καταστροφή της Σμύρνης μέσα από την Οδύσσεια του Αμερικανού Προξένου / ISMINI LAMB, CHRISTOPHER LAMB

Πόσες ζωές μπορεί να σώσει ένας άνθρωπος μόνος του; Όσες και να σώσει, ποτέ δεν είναι αρκετές. Αυτό συνειδητοποίησε με τραγικό τρόπο ο George Horton. Καθώς από το κατάστρωμα του πλοίου του έβλεπε την αποβάθρα της Σμύρνης να ξεμακραίνει, έβλεπε μαζί και το αβοήθητο, τρομοκρατημένο πλήθος, που βρισκόταν παγιδευμένο ανάμεσα στη θάλασσα και στην πύρινη λαίλαπα. Οι άνθρωποι που είχαν σωθεί χάρη σε εκείνον και τώρα βρίσκονταν μαζί του πάνω στο πλοίο, δεν μπορούσαν τον παρηγορήσουν. Ούτε οι εκατοντάδες Χριστιανοί, Εβραίοι και Μουσουλμάνοι τους οποίους είχε σώσει κατά τη διάρκεια της θητείας του στο αμερικανικό προξενείο της Σμύρνης στάθηκαν ικανή παρηγοριά για εκείνον. Εκ των υστέρων, θα ομολογήσει ότι εκείνοι οι διωγμοί τον έκαναν να ντρέπεται που «ανήκε στο ανθρώπινο είδος».

Ωστόσο, όσο κι αν ο Horton ένιωθε ότι θα μπορούσε να κάνει περισσότερα, στην πραγματικότητα το έργο του ήταν τρομερά δύσκολο και γινόταν ακόμη δυσκολότερο, επειδή οι ανώτεροί του παρεμπόδιζαν την ανθρωπιστική βοήθεια να φτάσει στον προορισμό της και συγκάλυπταν κάθε είδους ωμότητα με ψεύτικες ειδήσεις και παραπληροφόρηση. Εκείνο που τους ένοιαζε ήταν να κερδίσουν την εύνοια των Τούρκων, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές πετρελαϊκές πηγές. Και όταν ο Horton κατήγγειλε την υποκρισία τους, εκείνοι συνωμότησαν εναντίον του για να αμαυρώσουν τη φήμη του. Εκδόσεις Γκοβόστη

Επαναπατρισμοί

Η Μικρασιατική Καταστροφή και η ανταλλαγή των πληθυσμών μέσα από τα μάτια ενός Νορβηγού

Στίαν Μπρούμαρκ

Τι ακριβώς αντίκρυσε ο δημοσιογράφος της Toronto Daily Star Έρνεστ Χέμινγουεϊ έξω από την Αδριανούπολη, στην Ανατολική Θράκη, το 1922; Αμέτρητες οι σπαραξικάρδιες σκηνές μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν Ελλάδα και Τουρκία άλλαξαν για πάντα μορφή και σύσταση ως κράτη.

Το βιβλίο του Στίαν Μπρούμαρκ διερευνά τις συνέπειες της υποχρεωτικής ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, μιας ιδέας που συνέλαβε, οργάνωσε κι εκτέλεσε ο τότε Ύπατος Αρμοστής της Κοινωνίας των Εθνών για τους Πρόσφυγες -και κάτοχος του Νομπέλ Ειρήνης- Νορβηγός εξερευνητής Φρίντγιουφ Νάνσεν. Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις και εκτεταμένη βιβλιογραφική έρευνα ο Μπρούμαρκ ψηλαφεί το τραύμα που εξακολουθούν να αισθάνονται σήμερα Έλληνες και Τούρκοι ως αποτέλεσμα της βίαιης μετακίνησης 1,6 εκατομμυρίων ανθρώπων από τη μία μεριά του Αιγαίου στην άλλη. Ταξιδεύει στην Ελλάδα και την Τουρκία, επισκέπτεται την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, το Αϊβαλί, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκιδική, τη Μυτιλήνη, αναψηλαφώντας το ανθρώπινο κόστος που προσπάθησε να μετριάσει πριν από εκατό ολόκληρα χρόνια ο συμπατριώτης του Νάνσεν. Εκδοσεις Εστία

Η Σμύρνη φλέγεται

Θάνος Κονδύλης

Σμύρνη, 13 Σεπτεμβρίου 1922. Λίγο πριν από το μεσημέρι οι πρώτες φλόγες υψώνονται πάνω από την ελληνική πόλη της Ιωνίας. Κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς συμβαίνει, αλλά όλοι το υποψιάζονται. Το απόγευμα η φωτιά κατακαίει στο διάβα της όλες τις χριστιανικές συνοικίες, και χιλιάδες άνθρωποι καταφεύγουν στην προκυμαία για να σωθούν.

Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Constantine Brown, που είδε από κοντά τη φωτιά, θα γράψει ένα άρθρο και θα αποκαλύψει τον ένοχο της πυρπόλησης: «ένα έγκλημα που θα σημαδέψει τους Τούρκους για πάντα διαπράχθηκε την Τετάρτη, όταν οι Τούρκοι στρατιώτες, αφού τελείωσαν τη λεηλασία και το πλιάτσικό τους, έβαλαν φωτιά στην πόλη». Ξένοι αυτόπτες μάρτυρες ζουν τη φωτιά της Σμύρνης από τις 13 έως τις 15 Σεπτεμβρίου 1922 και την περιγράφουν με γλαφυρό τρόπο και συγκινητικά λόγια. Τίποτα δεν μπορεί πια να κρύψει την αλήθεια που για εκατό χρόνια διαστρεβλώνουν οι Τούρκοι. Η πυρπόληση και η καταστροφή της Σμύρνης δεν ήταν τυχαίο γεγονός αλλά εσκεμμένη ενέργεια προκειμένου οι Έλληνες της Σμύρνης να οδηγηθούν μακριά από την προαιώνια εστία τους. Εκδόσεις Ψυχογιός